Giải Khám phá trang 25 Chuyên đề Công nghệ 12
Đề bài
Hãy quan sát Hình 6.2 và phân tích vai trò của ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn giống thuỷ sản.
Sơ đồ so sánh hai quy trình chọn giống cá rô phi sinh trưởng nhanh, chịu mặn, kháng bệnh tốt, gồm hai nhánh đặt song song: nhánh a) dùng phương pháp truyền thống và nhánh b) ứng dụng chỉ thị phân tử.
a) Phương pháp truyền thống: Bắt đầu bằng phép lai cá rô phi bố (♂) × mẹ (♀) → thu được đàn cá con → bước "Đánh giá khả năng sinh trưởng, chịu mặn và kháng bệnh" (đánh giá trực tiếp trên kiểu hình, không dùng công cụ phân tử) → kết quả "Chọn được cá thể sinh trưởng nhanh, chịu mặn và kháng bệnh tốt".
b) Ứng dụng chỉ thị phân tử: Cũng bắt đầu bằng phép lai cá rô phi bố (♂) × mẹ (♀) → thu được đàn cá con → bước "Đánh giá khả năng sinh trưởng, chịu mặn và kháng bệnh bằng chỉ thị phân tử", kèm hình ảnh bản điện di DNA (các băng vạch sáng trên nền gel tối, đại diện cho các chỉ thị phân tử dùng để sàng lọc) → kết quả "Chọn được cá thể sinh trưởng nhanh, chịu mặn và kháng bệnh tốt".
Điểm khác biệt mấu chốt giữa hai nhánh: ở nhánh b) khâu đánh giá và chọn lọc được thực hiện dựa trên chỉ thị phân tử (phân tích DNA bằng điện di) thay vì chỉ đánh giá kiểu hình như nhánh a), nhờ đó rút ngắn thời gian và tăng độ chính xác khi chọn ra cá thể mang đặc điểm mong muốn.
Gợi ý trả lời
Phân tích vai trò của ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn giống thuỷ sản (dựa vào Hình 6.2)
Hình 6.2 so sánh hai quy trình chọn giống cá rô phi theo cùng một mục tiêu (sinh trưởng nhanh, chịu mặn, kháng bệnh tốt): nhánh a) chọn theo phương pháp truyền thống và nhánh
b) chọn có ứng dụng chỉ thị phân tử. Cả hai đều bắt đầu từ phép lai cá bố (♂) × cá mẹ (♀) và thu được đàn cá con; điểm khác nhau nằm ở khâu đánh giá và chọn lọc.
a) Ở phương pháp truyền thống: việc đánh giá khả năng sinh trưởng, chịu mặn, kháng bệnh được thực hiện trực tiếp trên kiểu hình, tức phải nuôi cá đến khi các tính trạng biểu hiện rõ rồi mới quan sát, đo đạc để chọn ra cá thể tốt. Cách này có hạn chế: tốn nhiều thời gian và công sức nuôi theo dõi, nhiều tính trạng (như khả năng kháng bệnh) chỉ bộc lộ khi gặp điều kiện bất lợi (mầm bệnh, độ mặn cao), và kiểu hình còn chịu ảnh hưởng của môi trường nên độ chính xác khi chọn không cao.
b) Ở phương pháp ứng dụng chỉ thị phân tử: khâu đánh giá được thực hiện bằng cách phân tích DNA của cá con (dùng kĩ thuật điện di tạo ra các băng vạch trên bản gel như trong hình). Mỗi chỉ thị phân tử là một đoạn DNA đặc trưng liên kết chặt với gene quy định tính trạng mong muốn (sinh trưởng nhanh, chịu mặn, kháng bệnh). Dựa vào sự có mặt của các băng vạch (chỉ thị) này, người ta nhận biết được cá thể nào mang gene/allele tốt ngay từ giai đoạn cá con, không cần chờ tính trạng biểu hiện ra kiểu hình.
Vai trò của ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn giống thuỷ sản:
- Rút ngắn thời gian chọn giống: chọn lọc được thực hiện sớm dựa trên DNA của cá con, không phải nuôi chờ cá lớn và bộc lộ tính trạng, nên đẩy nhanh quá trình tạo giống.
- Tăng độ chính xác và hiệu quả chọn lọc: chỉ thị phân tử cho biết trực tiếp kiểu gene nên ít bị ảnh hưởng của môi trường, giúp chọn đúng cá thể mang các gene mong muốn, kể cả những tính trạng khó đánh giá qua kiểu hình như kháng bệnh.
- Chọn được nhiều tính trạng cùng lúc: có thể dùng nhiều chỉ thị để sàng lọc đồng thời các gene quy định sinh trưởng nhanh, chịu mặn và kháng bệnh trong cùng một lần phân tích.
- Giảm chi phí và rủi ro: loại sớm những cá thể không mang gene tốt, tiết kiệm chi phí nuôi dưỡng, tránh phải gây nhiễm bệnh hay thử nghiệm điều kiện bất lợi để đánh giá.
Kết luận: So với phương pháp truyền thống chỉ dựa vào kiểu hình, ứng dụng chỉ thị phân tử giúp chọn lọc giống thuỷ sản nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn, nhờ xác định được cá thể mang đặc điểm di truyền mong muốn ngay từ sớm ở mức độ phân tử.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.