Giải Câu hỏi trang 15 Chuyên đề Địa lí 12

Gợi ý trả lời

a) Quan niệm

Lũ lụt là hiện tượng nước sông, suối dâng cao vượt quá mức bình thường, tràn ngập trên diện rộng vùng đất ven sông, đồng bằng thấp trũng trong một thời gian nhất định. Lũ lụt thực chất gồm hai hiện tượng liên quan chặt chẽ với nhau:
- Lũ: nước dâng nhanh trên các dòng sông, suối do mưa lớn hoặc nguyên nhân khác.
- Lụt (ngập lụt): hiện tượng nước tràn, ngập trên diện rộng ở vùng đất thấp khi lũ lớn vượt khả năng thoát nước.

b) Nguyên nhân

- Nguyên nhân tự nhiên: Mưa lớn tập trung với cường độ cao trong mùa mưa bão (do bão, áp thấp nhiệt đới, dải hội tụ nhiệt đới, gió mùa…); địa hình dốc, sông ngắn và dốc ở miền Trung làm nước tập trung nhanh; nước biển dâng, triều cường và lũ từ thượng nguồn kết hợp gây ngập ở vùng cửa sông, đồng bằng.
- Nguyên nhân do con người: Phá rừng, suy giảm lớp phủ thực vật làm giảm khả năng giữ nước và tăng dòng chảy mặt; xây dựng, san lấp, đô thị hóa thiếu quy hoạch làm cản trở, thu hẹp dòng thoát nước; vận hành hồ chứa, thủy điện chưa hợp lí.

c) Nơi thường xảy ra

- Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long: ngập lụt trên diện rộng do mưa lớn kết hợp lũ, triều cường, nước biển dâng; đồng bằng sông Cửu Long có mùa nước nổi hằng năm.
- Vùng đồng bằng ven biển miền Trung: thường xảy ra lũ lụt nghiêm trọng, lũ lên nhanh do địa hình hẹp, dốc, sông ngắn và mưa bão tập trung.
- Ngoài ra còn xảy ra ngập úng cục bộ ở các đô thị lớn và ngập lụt ở các thung lũng, vùng trũng miền núi.

d) Hậu quả

- Gây thiệt hại lớn về người (chết, mất tích, bị thương) và tài sản (nhà cửa, công trình, cơ sở hạ tầng).
- Phá hủy mùa màng, cuốn trôi gia súc, gia cầm, gây mất an ninh lương thực và thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp.
- Làm hư hỏng đường sá, cầu cống, hệ thống điện, nước, gián đoạn giao thông, sản xuất và sinh hoạt.
- Gây ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh; ảnh hưởng xấu, lâu dài đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân.

e) Biện pháp phòng chống

- Xây dựng, củng cố và bảo vệ hệ thống đê điều, hồ chứa, công trình thủy lợi; nạo vét, khơi thông dòng chảy, xây dựng các công trình thoát lũ, phân lũ, chậm lũ.
- Trồng và bảo vệ rừng, nhất là rừng đầu nguồn để tăng khả năng giữ nước, hạn chế lũ.
- Làm tốt công tác dự báo, cảnh báo lũ lụt; theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, thủy văn.
- Quy hoạch dân cư, sản xuất hợp lí, chủ động sơ tán, di dời dân khỏi vùng nguy hiểm khi có lũ lớn.
- Vận hành liên hồ chứa hợp lí; tuyên truyền, nâng cao ý thức và năng lực phòng chống lũ lụt cho cộng đồng; thực hiện phương châm "4 tại chỗ".