Giải Câu hỏi trang 23 Chuyên đề Địa lí 12

Gợi ý trả lời

a) Quan niệm về vùng, vùng kinh tế và ý nghĩa của vùng trong nền kinh tế quốc gia

*Quan niệm về vùng:*
Vùng là một bộ phận của lãnh thổ quốc gia, bao gồm một không gian địa lí xác định, có ranh giới tương đối rõ ràng. Trong phạm vi đó các yếu tố tự nhiên, kinh tế – xã hội có sự tương đồng (đồng nhất tương đối) và gắn kết với nhau, tạo nên những đặc điểm riêng, phân biệt vùng này với vùng khác. Vùng không phải là đơn vị bất biến mà có thể thay đổi theo thời gian và theo mục đích nghiên cứu, quản lí.

*Quan niệm về vùng kinh tế:*
Vùng kinh tế là một bộ phận lớn của lãnh thổ quốc gia, có các hoạt động kinh tế đặc trưng, có mối liên kết chặt chẽ bên trong (chuyên môn hoá và tổng hợp sản xuất) và liên hệ với các vùng khác. Mỗi vùng kinh tế có:
– một hướng chuyên môn hoá sản xuất nhất định dựa trên những thế mạnh (lợi thế) riêng;
– cơ cấu kinh tế và các mối liên hệ kinh tế tương đối hoàn chỉnh;
– được hình thành và phát triển gắn với phân công lao động theo lãnh thổ.

*Ý nghĩa của vùng trong nền kinh tế quốc gia:*
– Là cơ sở để tổ chức lãnh thổ, phân bố sản xuất và dân cư một cách hợp lí, khai thác hiệu quả các thế mạnh (lợi thế) của từng lãnh thổ.
– Giúp đẩy mạnh chuyên môn hoá kết hợp với phát triển tổng hợp, tăng cường liên kết giữa các vùng, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
– Là căn cứ khoa học để Nhà nước xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển kinh tế – xã hội phù hợp với đặc điểm của từng vùng; góp phần giảm chênh lệch trình độ phát triển giữa các vùng, bảo đảm phát triển cân đối, bền vững và giữ vững quốc phòng – an ninh.

b) Cơ sở hình thành vùng và vai trò của mỗi nhóm nhân tố

Vùng được hình thành dưới tác động tổng hợp của hai nhóm nhân tố: nhóm nhân tố tự nhiên và nhóm nhân tố kinh tế – xã hội.

*Nhóm nhân tố tự nhiên* (vị trí địa lí, địa hình, khí hậu, đất, nước, sinh vật, khoáng sản…):
– Tạo nên nền tảng, cơ sở tự nhiên và nguồn tài nguyên cho sự hình thành và phát triển của vùng.
– Quy định những thế mạnh, hạn chế và hướng chuyên môn hoá sản xuất đặc trưng của vùng (ví dụ: vùng có đất, khí hậu thuận lợi hình thành vùng chuyên canh cây trồng; vùng giàu khoáng sản hình thành vùng công nghiệp khai khoáng…).
– Góp phần tạo nên tính đồng nhất tương đối và ranh giới của vùng.

*Nhóm nhân tố kinh tế – xã hội* (dân cư và nguồn lao động, trình độ phát triển kinh tế, cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất – kĩ thuật, khoa học – công nghệ, thị trường, vốn, đường lối – chính sách, lịch sử khai thác lãnh thổ…):
– Đóng vai trò quyết định đến sự hình thành, quy mô, cơ cấu và trình độ phát triển của vùng.
– Tạo nên các mối liên kết kinh tế bên trong và giữa các vùng, thúc đẩy chuyên môn hoá và phát triển tổng hợp.
– Đường lối, chính sách và quy hoạch của Nhà nước có vai trò định hướng, điều chỉnh sự phát triển và ranh giới của vùng.

*Mối quan hệ:* Hai nhóm nhân tố tác động đồng thời, trong đó nhân tố tự nhiên là tiền đề, cơ sở; nhân tố kinh tế – xã hội giữ vai trò quyết định. Sự kết hợp của chúng tạo nên đặc điểm riêng và sự phân hoá giữa các vùng.