Chuyên đề học tập Hoá học 11

Giải Câu hỏi trang 38 Chuyên đề Hoá học 11

Bài 7. Nguồn gốc dầu mỏ. Thành phần và phân loại dầu mỏ   Đã kiểm

Đề bài

Tại sao nói dầu mỏ là nguồn tài nguyên thiên nhiên không tái tạo?
Thành phần hoá học của dầu mỏ phức tạp như thế nào? Có thể phân loại dầu mỏ dựa trên tiêu chuẩn và mục đích nào?

Lời giải

a) Vì sao dầu mỏ là tài nguyên thiên nhiên không tái tạo?

- Dầu mỏ được hình thành từ xác các sinh vật (chủ yếu là sinh vật phù du, động – thực vật biển) bị vùi lấp dưới các lớp trầm tích. Trải qua hàng chục đến hàng trăm triệu năm, dưới tác dụng của nhiệt độ cao, áp suất lớn và vi khuẩn (trong điều kiện thiếu không khí), xác sinh vật dần biến đổi thành dầu mỏ.
- Thời gian để tạo thành dầu mỏ là rất dài (hàng triệu năm), trong khi tốc độ con người khai thác và sử dụng lại rất nhanh. Lượng dầu mỏ khai thác lên không được bù lại trong thời gian ngắn.
- Do đó, dầu mỏ được xếp vào loại tài nguyên thiên nhiên không tái tạo: trữ lượng có hạn, cạn kiệt dần theo quá trình khai thác và không thể phục hồi kịp theo nhu cầu sử dụng của con người.

b) Thành phần hoá học của dầu mỏ phức tạp như thế nào?

- Dầu mỏ là một hỗn hợp lỏng gồm rất nhiều hợp chất khác nhau (hàng nghìn chất), thành phần chính là các hydrocarbon; ngoài ra còn có một lượng nhỏ các hợp chất chứa oxygen, nitrogen, sulfur và một số kim loại.
- Các hydrocarbon trong dầu mỏ gồm nhiều loại:
+ Alkane (hydrocarbon no, mạch hở), công thức chung CnH2n+2C_nH_{2n+2};
+ Cycloalkane (hydrocarbon no, mạch vòng), công thức chung CnH2nC_nH_{2n};
+ Hydrocarbon thơm (arene), ví dụ benzene C6H6C_6H_6, toluene C7H8C_7H_8…
- Các hợp chất này có số nguyên tử carbon trải dài trong một khoảng rộng (từ phân tử nhỏ đến phân tử rất lớn), nên dầu mỏ là hỗn hợp của hàng nghìn chất với khối lượng phân tử và nhiệt độ sôi khác nhau.
- Chính vì thành phần đa dạng, phức tạp như vậy nên dầu mỏ không có nhiệt độ sôi xác định, và thành phần của dầu mỏ thay đổi tuỳ theo từng mỏ, từng vùng khai thác.

c) Có thể phân loại dầu mỏ dựa trên những tiêu chuẩn và mục đích nào?

Dầu mỏ có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau tuỳ mục đích sử dụng:

- Theo thành phần hydrocarbon chiếm ưu thế: dầu mỏ họ paraffin (nhiều alkane), dầu mỏ họ naphthene (nhiều cycloalkane), dầu mỏ họ aromatic (nhiều hydrocarbon thơm) và các loại trung gian. → giúp định hướng công nghệ chế biến và sản phẩm thu được.
- Theo hàm lượng sulfur: dầu ngọt (sweet – ít sulfur) và dầu chua (sour – nhiều sulfur). → liên quan đến chất lượng, giá trị thương mại và yêu cầu xử lí, chống ô nhiễm.
- Theo tỉ trọng / khối lượng riêng (độ nặng – nhẹ): dầu nhẹ, dầu trung bình, dầu nặng. → ảnh hưởng đến tỉ lệ sản phẩm nhẹ (xăng, dầu hoả) thu được khi chưng cất.

Như vậy, việc phân loại dầu mỏ chủ yếu nhằm mục đích đánh giá chất lượng, xác định giá trị kinh tế và lựa chọn phương pháp chế biến phù hợp để thu được các sản phẩm mong muốn.

Đáp số

Hình thành qua hàng triệu năm từ xác sinh vật, khai thác nhanh hơn tốc độ tái tạo nên là tài nguyên không tái tạoHỗn hợp phức tạp hàng nghìn chất: chủ yếu hydrocarbon (alkane CnH2n+2C_nH_{2n+2}, cycloalkane CnH2nC_nH_{2n}, arene) cùng ít hợp chất chứa O, N, S và kim loại; không có nhiệt độ sôi xác địnhPhân loại theo thành phần hydrocarbon (paraffin/naphthene/aromatic), theo hàm lượng sulfur (dầu ngọt/dầu chua) và theo tỉ trọng (dầu nhẹ/trung bình/nặng); nhằm đánh giá chất lượng và chọn cách chế biến

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.