Chuyên đề học tập Hoá học 12

Giải Bài 3 trang 16 Chuyên đề Hoá học 12

Phản ứng cộng nucleophile A_N vào hợp chất carbonyl   Đã kiểm chéo

Đề bài

Viết cơ chế của phản ứng hoá học xảy ra giữa acetone với HCN.

Lời giải

Phân tích đề: Acetone (CH3)2C=O(CH_3)_2C=O là hợp chất carbonyl (ketone). Liên kết C=OC=O phân cực: nguyên tử C mang một phần điện tích dương (δ+)(\delta+), nguyên tử O mang một phần điện tích âm (δ−)(\delta-). HCN là tác nhân cung cấp nucleophile CN−CN^-. Đây là phản ứng cộng nucleophile ANA_N của HCN vào nhóm carbonyl, tạo ra cyanohydrin.

Cơ chế phản ứng (gồm 2 giai đoạn):

a) Giai đoạn 1 — Tác nhân nucleophile tấn công carbon carbonyl.

HCN phân li một phần tạo ra anion cyanide (tác nhân nucleophile):
HCN⇌H++CN−HCN \rightleftharpoons H^+ + CN^-

Cặp electron của CN−CN^- tấn công vào nguyên tử carbon mang điện tích dương (δ+)(\delta+) của nhóm C=OC=O. Liên kết π\pi của C=OC=O bị phá vỡ, cặp electron π\pi chuyển hẳn về nguyên tử oxygen, tạo thành ion alkoxide (sản phẩm trung gian mang điện tích âm ở O):

(CH3)2 ⁣Cδ+ ⁣ ⁣= ⁣Oδ−+CN−⟶(CH3)2CCN∣ ⁣− ⁣O−(CH_3)_2\!\overset{\delta+}{C}\!\!=\!\overset{\delta-}{O} + CN^- \longrightarrow (CH_3)_2\underset{\textstyle |}{\overset{\textstyle CN}{C}}\!-\!O^-

b) Giai đoạn 2 — Proton hoá tạo sản phẩm.

Nguyên tử oxygen mang điện tích âm của ion trung gian nhận proton H+H^+ (do HCN phân li ra) tạo thành nhóm −OH-OH:

(CH3)2CCN∣ ⁣− ⁣O−+H+⟶(CH3)2CCN∣ ⁣− ⁣OH(CH_3)_2\underset{\textstyle |}{\overset{\textstyle CN}{C}}\!-\!O^- + H^+ \longrightarrow (CH_3)_2\underset{\textstyle |}{\overset{\textstyle CN}{C}}\!-\!OH

Phương trình tổng quát:
(CH3)2C=O+HCN⟶(CH3)2C(OH)CN(CH_3)_2C=O + HCN \longrightarrow (CH_3)_2C(OH)CN

Sản phẩm là 2-hydroxy-2-methylpropanenitrile (acetone cyanohydrin), trong đó nguyên tử C carbonyl đã cộng thêm nhóm CNCN và nhóm OHOH.

Kiểm tra lại: CN−CN^- đóng vai trò nucleophile, H+H^+ cộng vào O — đúng bản chất phản ứng cộng ANA_N; số nguyên tử và điện tích cân bằng ở từng giai đoạn; sản phẩm cyanohydrin phù hợp với SGK.

Đáp số

Sản phẩm: (CH3)2C(OH)CN(CH_3)_2C(OH)CN (2-hydroxy-2-methylpropanenitrile — acetone cyanohydrin); cơ chế cộng ANA_N gồm 2 giai đoạn: CN−CN^- tấn công C carbonyl tạo alkoxide, sau đó O−^- nhận H+H^+ tạo nhóm OH.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.