Giải Câu hỏi 1 trang 12 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

a) Những nét chính về tín ngưỡng thờ Mẫu

- Khái niệm: Tín ngưỡng thờ Mẫu là hình thức tín ngưỡng dân gian tiêu biểu của người Việt, lấy việc tôn thờ các vị nữ thần – được gọi chung là *Mẫu* (Mẹ) – làm trung tâm. Người Việt tôn thờ Mẫu với niềm tin rằng các Mẫu có quyền năng sáng tạo, bảo trợ và che chở cho cuộc sống con người.

- Đối tượng thờ cúng: Thờ các vị Mẫu cai quản những miền khác nhau của vũ trụ, tiêu biểu là hệ thống Tam phủ, Tứ phủ: Mẫu Thượng Thiên (cai quản miền trời), Mẫu Thượng Ngàn (miền rừng núi), Mẫu Thoải (miền sông nước) và Mẫu Địa (miền đất đai). Ngoài ra còn thờ nhiều nhân vật được dân gian tôn kính như Thánh Mẫu Liễu Hạnh – một trong "Tứ bất tử" của người Việt.

- Không gian và cơ sở thờ tự: Việc thờ Mẫu diễn ra ở các phủ, điện, đền (phủ Dầy ở Nam Định, phủ Tây Hồ ở Hà Nội…), phân bố rộng khắp cả nước.

- Nghi lễ đặc trưng: Gắn với nghi lễ hầu đồng (lên đồng) – hình thức diễn xướng tâm linh kết hợp âm nhạc hát văn (chầu văn), trang phục, vũ đạo. Các lễ hội thờ Mẫu (như lễ hội phủ Dầy) thu hút đông đảo người dân tham gia.

- Giá trị: Thể hiện đạo lí uống nước nhớ nguồn, tôn vinh vai trò người Mẹ; là kho tàng văn hóa dân gian phong phú (âm nhạc, trang phục, diễn xướng). Năm 2016, "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

b) Vì sao nói tín ngưỡng thờ Mẫu là tín ngưỡng bản địa đặc sắc của Việt Nam

- Mang tính bản địa: Tín ngưỡng thờ Mẫu hình thành và phát triển từ chính đời sống của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước Việt Nam, bắt nguồn từ tục thờ nữ thần và tín ngưỡng phồn thực cổ xưa, phản ánh ước vọng được che chở, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Đây là sản phẩm tinh thần nảy sinh trong nước chứ không phải du nhập từ bên ngoài.

- Đề cao vai trò người phụ nữ – người Mẹ: Khác với nhiều tôn giáo, tín ngưỡng, thờ Mẫu lấy hình tượng người Mẹ làm trung tâm, phản ánh truyền thống coi trọng vai trò người phụ nữ trong gia đình và xã hội Việt Nam.

- Giàu bản sắc và sức sống: Có hệ thống điện thần (Tam phủ, Tứ phủ), nghi lễ hầu đồng – hát văn, lễ hội, trang phục… mang tính độc đáo, trở thành một kho tàng văn hóa dân gian riêng của người Việt; đồng thời có khả năng dung hợp, tiếp biến (kết hợp yếu tố Đạo giáo, Phật giáo, tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc) nhưng vẫn giữ cốt lõi bản địa.

- Được thế giới công nhận: Việc UNESCO ghi danh (2016) là minh chứng cho giá trị đặc sắc, độc đáo và sức lan tỏa của tín ngưỡng thờ Mẫu – một di sản tinh thần tiêu biểu của dân tộc Việt Nam.