Giải Bài 7 trang 54 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Làm thế nào để một vở diễn vốn được dàn dựng dựa trên truyện cổ dân gian và được viết từ hơn hai mươi năm trước lại có thể gần gũi và hấp dẫn những người xem đương đại?
Gợi ý trả lời
Đề bài yêu cầu: Chỉ ra những cách thức để một vở diễn tuy dựa trên truyện cổ dân gian (chất liệu xưa) và được viết cách đây hơn hai mươi năm (kịch bản cũ) vẫn có thể gần gũi, hấp dẫn khán giả đương đại. Có thể trả lời theo các hướng (ý) sau:
a) Chọn lọc và làm nổi bật những giá trị có tính muôn thuở trong tác phẩm gốc
Truyện cổ dân gian chứa đựng những bài học nhân sinh vượt thời gian: khát vọng về công lí, cái thiện thắng cái ác, lòng hiếu thảo, tình yêu thương, ước mơ về cuộc sống tốt đẹp… Khi dàn dựng, người làm sân khấu cần phát hiện và tô đậm cái "lõi" giá trị ấy, bởi đó chính là điều khiến người xem ở mọi thời đại đều thấy đồng cảm. Nội dung xưa nhưng vấn đề đặt ra vẫn là vấn đề của con người hôm nay.
b) Kết nối chủ đề của vở diễn với những vấn đề của đời sống đương đại
Người đạo diễn có thể soi chiếu câu chuyện cổ vào các mối quan tâm hiện nay (ứng xử trong gia đình, công bằng xã hội, môi trường, bản sắc văn hoá, cách con người đối diện với cái xấu…). Nhờ đó khán giả thấy vở diễn "nói chuyện của mình", không còn là chuyện đời xưa xa lạ.
c) Đổi mới hình thức dàn dựng và ngôn ngữ sân khấu
- Làm mới kịch bản cũ: tiết chế những chỗ dài dòng, điều chỉnh lời thoại cho tự nhiên, dễ hiểu, gần với cách nói hôm nay nhưng vẫn giữ được chất dân gian.
- Vận dụng các phương tiện biểu đạt hiện đại: âm nhạc, ánh sáng, âm thanh, thiết kế sân khấu, phục trang, kĩ thuật trình chiếu (đa phương tiện)… để tăng sức hấp dẫn thị giác, thính giác.
- Khai thác diễn xuất sinh động, tiết tấu nhanh, thêm yếu tố hài hước, tương tác với khán giả để lôi cuốn người xem trẻ.
d) Dung hoà giữa giữ gìn và sáng tạo
Cần tôn trọng cốt truyện và tinh thần của tác phẩm gốc (giữ bản sắc dân gian), đồng thời mạnh dạn sáng tạo, bổ sung chi tiết, cách lí giải mới mẻ phù hợp thị hiếu đương đại. Sự kết hợp "cũ mà mới" này vừa giữ được chiều sâu văn hoá, vừa tạo được sự tươi mới, bất ngờ cho người xem.
e) Hướng tới đối tượng khán giả cụ thể
Xác định rõ vở diễn phục vụ ai (học sinh, giới trẻ, khán giả đại chúng…) để lựa chọn cách dàn dựng, quảng bá, thời lượng và không gian biểu diễn phù hợp, giúp vở diễn thực sự đến được với công chúng hôm nay.
Kết luận: Một vở diễn dựa trên chất liệu dân gian và kịch bản cũ vẫn có thể hấp dẫn khán giả đương đại nếu người dàn dựng biết giữ lấy giá trị bền vững của tác phẩm, kết nối nó với hơi thở đời sống hiện nay và làm mới hình thức biểu diễn bằng tư duy, phương tiện sân khấu hiện đại — tức là hài hoà giữa kế thừa và sáng tạo.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.