Giải Câu hỏi trang 60 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Các yếu tố như âm thanh, ánh sáng, đạo cụ,... đã được sử dụng như thế nào trong kịch bản sân khấu? Nếu biểu diễn vở kịch, bạn sẽ điều chỉnh những yếu tố đó ra sao để phù hợp với điều kiện hiện có của mình?
(văn bản: Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài); kịch bản sân khấu chuyển thể (Tập thể lớp M49, Trường Trung học phổ thông Chuyên Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội))
Gợi ý trả lời
a) Các yếu tố âm thanh, ánh sáng, đạo cụ,... đã được sử dụng như thế nào trong kịch bản sân khấu?
Khác với truyện ngắn chủ yếu dùng ngôn từ trần thuật và miêu tả, kịch bản sân khấu chuyển thể *Vợ chồng A Phủ* đã tận dụng các yếu tố trình diễn (âm thanh, ánh sáng, đạo cụ,...) được ghi trong phần chỉ dẫn sân khấu (lời chú thích in nghiêng, đặt trong ngoặc) để dựng lên không gian, thời gian và tâm trạng nhân vật. Cụ thể:
- Âm thanh: tiếng sáo gọi bạn tình trong đêm tình mùa xuân, tiếng khèn, tiếng hát, tiếng chó sủa xa xa, tiếng gió rít, tiếng nhạc nền (dân ca Tây Bắc)... Âm thanh vừa tái hiện không khí lễ hội vùng cao, vừa là "tiếng gọi" khơi dậy sức sống tiềm tàng trong tâm hồn Mị. Tiếng sáo đặc biệt trở thành một "nhân vật âm thanh", dẫn dắt diễn biến nội tâm.
- Ánh sáng: ánh lửa bập bùng bên bếp, ánh trăng/ánh sáng mờ tối trong buồng Mị, ánh sáng chuyển từ tối sang sáng khi Mị và A Phủ trốn khỏi Hồng Ngài. Ánh sáng tượng trưng cho sự tù túng, lạnh lẽo của kiếp nô lệ và khoảnh khắc le lói của khát vọng tự do; việc chuyển sắc độ ánh sáng giúp phân cảnh và nhấn mạnh bước ngoặt tâm lí.
- Đạo cụ, bối cảnh: căn buồng kín chỉ có một ô cửa sổ bằng bàn tay, dây trói, cây cột, bó đuốc, bếp lửa, nắm lá ngón, chiếc váy hoa, quả pao... Mỗi đạo cụ đều mang ý nghĩa: dây trói và cột gợi sự áp bức tàn bạo của cha con thống lí Pá Tra; chiếc váy hoa, quả pao gợi tuổi xuân và khát vọng; nắm lá ngón gợi ý muốn tìm đến cái chết để thoát khỏi đọa đày.
→ Tóm lại, các yếu tố này không chỉ để minh họa mà còn đảm nhận chức năng biểu đạt nội dung và cảm xúc mà trong truyện vốn được diễn tả bằng lời kể của người trần thuật; chúng cụ thể hóa, trực quan hóa không gian Tây Bắc và thế giới nội tâm nhân vật trên sân khấu.
b) Nếu biểu diễn vở kịch, bạn sẽ điều chỉnh những yếu tố đó ra sao để phù hợp với điều kiện hiện có của mình?
Đây là câu hỏi mở, nêu phương án phù hợp với điều kiện của lớp/trường (sân khấu nhỏ, kinh phí hạn chế). Gợi ý điều chỉnh:
- Âm thanh: không cần ban nhạc sống, có thể dùng loa và file thu sẵn (tiếng sáo, khèn, dân ca Tây Bắc tải từ nguồn hợp lệ); một bạn thổi sáo/hát nền trực tiếp sau cánh gà để tạo hiệu quả "sống". Điều chỉnh âm lượng vừa với không gian lớp học/hội trường nhỏ.
- Ánh sáng: thay hệ thống đèn sân khấu chuyên dụng bằng đèn pin, đèn LED có kính lọc màu (giấy bóng kính đỏ, vàng, xanh) để tạo sắc độ nóng/lạnh; dùng nến điện hoặc đèn vàng mô phỏng ánh lửa bếp cho an toàn; tắt bớt đèn để tạo không gian tối, tù túng.
- Đạo cụ, phục trang, bối cảnh: tận dụng vật liệu sẵn có — vải, giấy, bìa carton vẽ phông cảnh núi rừng, nhà sàn; mượn/làm váy áo thổ cẩm đơn giản; dây trói, cột có thể dùng đạo cụ giả an toàn. Tối giản đạo cụ, chỉ giữ những vật mang ý nghĩa biểu tượng (dây trói, bếp lửa, chiếc váy hoa, quả pao).
- Diễn xuất và dàn dựng: vì điều kiện hạn chế, tăng vai trò của biểu cảm, hình thể và lời thoại để bù cho sân khấu đơn sơ; có thể dùng một người dẫn chuyện để nối các cảnh, giảm số lần chuyển cảnh phức tạp.
→ Nguyên tắc chung khi điều chỉnh: giữ đúng tinh thần và ý nghĩa biểu tượng của nguyên tác, chỉ thay đổi phương tiện kĩ thuật cho phù hợp với kinh phí, không gian và nhân lực hiện có, bảo đảm an toàn (nhất là với lửa, vật sắc nhọn).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.