Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 1 trang 48 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 2. Tìm hiểu ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại — II. Luyện tập, vận dụng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Liệt kê một số từ ngữ vốn thuộc phương ngữ mà nay được sử dụng rộng rãi ở nhiều vùng miền khác, góp phần làm giàu cho vốn từ vựng tiếng Việt toàn dân.

Gợi ý trả lời

Bài 1 (trang 49) — Từ ngữ vốn thuộc phương ngữ nay được dùng rộng rãi, làm giàu vốn từ toàn dân

Trong quá trình giao lưu văn hoá — xã hội giữa các vùng miền, nhiều từ ngữ vốn chỉ xuất hiện trong một phương ngữ (Bắc Bộ, Trung Bộ hoặc Nam Bộ) đã dần vượt khỏi phạm vi địa phương, được người ở các vùng khác tiếp nhận và sử dụng quen thuộc, trở thành một phần của tiếng Việt toàn dân. Có thể liệt kê theo từng nhóm như sau:

a) Từ gốc phương ngữ Nam Bộ nay dùng rộng rãi:
- *mắc cỡ* (xấu hổ), *nhậu* (uống rượu bia, thường kèm đồ ăn), *lì xì* (tiền mừng tuổi), *bao* (bao trọn, trả hết — "bao ăn"), *chảnh* (làm cao, kiêu), *xỉn* (say rượu), *chèo kéo*, *bá đạo*…
- Tên gọi món ăn, sản vật: *chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, hủ tiếu, bánh tráng, nước mắm nhĩ, cá kèo*…

b) Từ gốc phương ngữ Trung Bộ nay dùng rộng rãi:
- *ni / nớ, răng, rứa* xuất hiện nhiều trong giao tiếp thân mật và văn chương; *đọi* (bát), *o* (cô), *mô* (đâu)… được hiểu và dùng khi muốn tạo sắc thái địa phương.
- Tên món ăn, đặc sản lan ra cả nước: *bún bò Huế, cao lầu, mì Quảng, bánh bèo, nem chua, tré*…

c) Từ gốc phương ngữ Bắc Bộ nay dùng rộng rãi:
- *bố / mẹ* (song song với *ba / má, cha / mạ*), *ô tô, xe đạp, phở, cốm, chả cá*… trong đó nhiều tên món ăn đã trở thành tên gọi chung trên cả nước.

d) Nhận xét chung:
Những từ ngữ trên khi được dùng rộng rãi đã:
- Bổ sung thêm từ mới, lấp những "khoảng trống" mà tiếng toàn dân chưa có từ gọi tên (nhất là tên sản vật, món ăn, hiện tượng đời sống).
- Tạo thêm những từ đồng nghĩa, giúp cách diễn đạt phong phú, có sắc thái (ví dụ: *mắc cỡ — xấu hổ — ngượng*).
- Góp phần làm cho vốn từ vựng tiếng Việt thêm giàu có, sinh động và phản ánh được sự đa dạng văn hoá vùng miền.

*Lưu ý trình bày: Học sinh chỉ cần nêu được một số từ tiêu biểu (khoảng 5–7 từ) kèm giải thích ngắn gọn xuất xứ phương ngữ và ý nghĩa, không nhất thiết phải liệt kê đầy đủ như trên.*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.