Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu 2 trang 78 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 1. Tập nghiên cứu và viết báo cáo về một vấn đề văn học trung đại Việt Nam   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những câu chữ nào trong bài viết thể hiện rõ sự đồng cảm, ngưỡng mộ của tác giả đối với nhà thơ Hồ Xuân Hương?
(văn bản: Trần Thị Trâm, Tuyển tập 15 năm tạp chí "Văn học và Tuổi trẻ" – Chân dung văn học, tập một, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2008)

Gợi ý trả lời

Để trả lời câu hỏi, cần đọc kĩ văn bản của Trần Thị Trâm và "nhặt" ra những câu, cụm từ mà ở đó người viết không chỉ *trình bày khách quan* về Hồ Xuân Hương mà còn *bộc lộ trực tiếp thái độ, tình cảm* của mình. Thái độ ấy gồm hai sắc thái: đồng cảm (thấu hiểu, xót thương cho thân phận, nỗi niềm của nhà thơ) và ngưỡng mộ (trân trọng, đề cao tài năng, bản lĩnh, cá tính của bà).

a) Những câu chữ thể hiện sự ĐỒNG CẢM của tác giả với Hồ Xuân Hương

Sự đồng cảm bộc lộ ở những câu người viết nói về *thân phận* và *nỗi niềm riêng* của Hồ Xuân Hương với giọng điệu cảm thương, chia sẻ:

- Những câu nhấn mạnh nỗi bất hạnh, cô đơn trong tình duyên của bà — cuộc đời "hồng nhan bạc phận", tình duyên lận đận, trắc trở, làm lẽ, góa bụa. Người viết không kể một cách lạnh lùng mà dùng những từ ngữ chan chứa xót xa, thương cảm.
- Những câu khẳng định tiếng thơ của Hồ Xuân Hương là tiếng nói cất lên từ chính thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ; qua đó người viết tỏ ra *thấu hiểu* vì sao thơ bà vừa ngang tàng, bỡn cợt lại vừa đầy chua chát, tủi hờn.
- Những câu lí giải các uẩn ức, khát khao hạnh phúc lứa đôi bị dồn nén của bà — cho thấy tác giả đặt mình vào vị trí của Hồ Xuân Hương để sẻ chia nỗi niềm sâu kín ấy.

→ Dấu hiệu nhận biết: đó là những câu chứa các từ ngữ biểu cảm chỉ sự thương xót (xót xa, cảm thương, bất hạnh, cô đơn, lận đận, tủi hờn…) hướng về cảnh ngộ riêng của nhà thơ.

b) Những câu chữ thể hiện sự NGƯỠNG MỘ của tác giả với Hồ Xuân Hương

Sự ngưỡng mộ bộc lộ ở những câu đánh giá, ngợi ca *tài năng* và *bản lĩnh, cá tính* của bà, thường dùng các từ ngữ mang sắc thái tôn vinh, khẳng định ở mức độ cao:

- Những câu suy tôn tầm vóc của bà, tiêu biểu là cách gọi "Bà chúa thơ Nôm" — một định danh thể hiện sự đề cao tuyệt đối tài năng sử dụng tiếng Việt, thơ Nôm của Hồ Xuân Hương.
- Những câu ca ngợi tài năng nghệ thuật độc đáo: nghệ thuật dùng từ thuần Việt điêu luyện, lối chơi chữ, nói lái, ẩn ý tài tình, sức sáng tạo ngôn ngữ "xưa nay hiếm", không ai bắt chước được.
- Những câu ngợi ca bản lĩnh, cá tính mạnh mẽ: một hồn thơ ngang tàng, phóng túng, dám cất tiếng nói đòi quyền sống, quyền hạnh phúc cho người phụ nữ, dám thách thức, giễu nhại lễ giáo phong kiến hà khắc — một tiếng nói "vượt thời đại".
- Những câu khẳng định sức sống lâu bền, tầm ảnh hưởng của thơ bà đối với nền văn học dân tộc và trong lòng bao thế hệ bạn đọc.

→ Dấu hiệu nhận biết: đó là những câu chứa các từ ngữ đánh giá, tôn vinh ở mức cao (độc đáo, tài hoa, kiệt xuất, hiếm có, bản lĩnh, "Bà chúa thơ Nôm", vượt thời đại…) hướng về tài năng và nhân cách của nhà thơ.

Lưu ý khi làm bài: Khi trình bày, cần trích dẫn trực tiếp đúng nguyên văn các câu, cụm từ trong văn bản của Trần Thị Trâm (đặt trong dấu ngoặc kép, ghi rõ vị trí), rồi mới chỉ ra đó là biểu hiện của sự đồng cảm hay ngưỡng mộ; không được diễn xuôi chung chung. Đây là bài tập "tìm chi tiết → phân tích thái độ của người viết", nên giá trị của câu trả lời nằm ở việc chọn đúng câu chữ và gọi tên chính xác tình cảm được gửi gắm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.