Giải Bài 1 trang 13 Chuyên đề Sinh học 12

Lời giải

Chuyên đề 1. Sinh học phân tử — Bài tập tìm kiếm, mở rộng thông tin

Hướng dẫn cách làm: Đây là bài tập tra cứu. Em vào trang chính thức của Giải thưởng Nobel (nobelprize.org) hoặc sách báo khoa học, rồi chọn lọc những thành tựu thuộc sinh học phân tử (nghiên cứu DNA, RNA, protein, enzyme ở cấp độ phân tử). Các thành tựu này thường được trao hai giải: Nobel Sinh lí học hoặc Y học và Nobel Hoá học, trong khoảng 20 năm gần đây (2005 – 2024). Dưới đây là bảng tổng hợp các thành tựu tiêu biểu.

### 1. Giải Nobel Sinh lí học hoặc Y học

| Năm | Nhà khoa học | Thành tựu sinh học phân tử |
|---|---|---|
| 2006 | A. Fire, C. Mello | Phát hiện cơ chế can thiệp RNA (RNAi) — RNA sợi đôi làm "câm" (bất hoạt) gene tương ứng, điều hoà biểu hiện gene sau phiên mã |
| 2009 | E. Blackburn, C. Greider, J. Szostak | Cơ chế telomere và enzyme telomerase bảo vệ đầu mút nhiễm sắc thể; liên quan lão hoá và ung thư |
| 2012 | J. Gurdon, S. Yamanaka | Tái lập trình tế bào trưởng thành thành tế bào gốc đa năng cảm ứng (iPSC) bằng vài gene điều hoà |
| 2023 | K. Karikó, D. Weissman | Biến đổi nucleoside của mRNA, nền tảng cho vaccine mRNA phòng COVID-19 |
| 2024 | V. Ambros, G. Ruvkun | Khám phá microRNA (miRNA) — RNA nhỏ điều hoà biểu hiện gene sau phiên mã |

### 2. Giải Nobel Hoá học (liên quan sinh học phân tử)

| Năm | Nhà khoa học | Thành tựu sinh học phân tử |
|---|---|---|
| 2006 | R. Kornberg | Làm sáng tỏ cơ sở phân tử của quá trình phiên mã ở sinh vật nhân thực (RNA polymerase II) |
| 2009 | V. Ramakrishnan, T. Steitz, A. Yonath | Xác định cấu trúc và chức năng của ribosome — bộ máy dịch mã tổng hợp protein |
| 2015 | T. Lindahl, P. Modrich, A. Sancar | Cơ chế sửa chữa DNA của tế bào, giữ ổn định thông tin di truyền |
| 2018 | F. Arnold | Tiến hoá có định hướng của enzyme — gây đột biến + chọn lọc tạo enzyme có đặc tính mới |
| 2020 | E. Charpentier, J. Doudna | Công cụ chỉnh sửa hệ gene CRISPR/Cas9 — "chiếc kéo phân tử" cắt DNA chính xác theo RNA dẫn đường |
| 2024 | D. Baker, D. Hassabis, J. Jumper | Thiết kế protein mới và AlphaFold dự đoán cấu trúc 3D protein từ trình tự amino acid |

Nhận xét rút ra:
- Các thành tựu đều xoay quanh ba đại phân tử cốt lõi mà SGK nhấn mạnh: DNA – RNA – protein cùng các enzyme liên quan.
- Nhiều thành tựu đã được ứng dụng trực tiếp: CRISPR/Cas9 (chữa bệnh di truyền, chọn giống), vaccine mRNA (phòng dịch), RNAi và microRNA (nghiên cứu và trị liệu gene), AlphaFold (nghiên cứu cấu trúc – chức năng protein).
- Qua đó thấy sinh học phân tử là một trong những lĩnh vực phát triển mạnh và có đóng góp quan trọng nhất của sinh học hiện đại.

*(Lưu ý: Đây là bài mở rộng, em có thể thêm/bớt tuỳ nguồn tra cứu, miễn chọn đúng thành tựu thuộc sinh học phân tử và nêu được ý nghĩa của chúng.)*

Đáp số