Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Luyện tập 3 trang 11 Chuyên đề Toán 10

Bài 1. Hệ phương trình bậc nhất ba ẩn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải các hệ phương trình sau:

a) {2x+y−3z=3x+y+3z=23x−2y+z=−1;\begin{cases} 2x + y - 3z = 3 \\ x + y + 3z = 2 \\ 3x - 2y + z = -1; \end{cases}

b) {4x+y+3z=−32x+y−z=15x+2y=1;\begin{cases} 4x + y + 3z = -3 \\ 2x + y - z = 1 \\ 5x + 2y = 1; \end{cases}

c) {x+2z=−22x+y−z=14x+y+3z=−3.\begin{cases} x + 2z = -2 \\ 2x + y - z = 1 \\ 4x + y + 3z = -3. \end{cases}

Lời giải

## a)

Xét hệ {2x+y−3z=3x+y+3z=23x−2y+z=−1\begin{cases} 2x + y - 3z = 3 \\ x + y + 3z = 2 \\ 3x - 2y + z = -1 \end{cases}

Bước 1 — Khử ẩn zz. Cộng vế với vế phương trình (1) và (2) để triệt tiêu zz:
(2x+y−3z)+(x+y+3z)=3+2  ⇒  3x+2y=5(I).(2x + y - 3z) + (x + y + 3z) = 3 + 2 \;\Rightarrow\; 3x + 2y = 5 \quad (I).

Bước 2. Lấy 3×3\times(3) rồi trừ đi (2) để tiếp tục triệt tiêu zz:
3(3x−2y+z)−(x+y+3z)=3⋅(−1)−2  ⇒  9x−6y+3z−x−y−3z=−5,3(3x - 2y + z) - (x + y + 3z) = 3\cdot(-1) - 2 \;\Rightarrow\; 9x - 6y + 3z - x - y - 3z = -5,
⇒  8x−7y=−5(II).\Rightarrow\; 8x - 7y = -5 \quad (II).

Bước 3 — Giải hệ hai ẩn (I),(II)(I),(II). Nhân (I) với 77, nhân (II) với 22 rồi cộng lại:
{21x+14y=3516x−14y=−10  ⇒  37x=25  ⇒  x=2537.\begin{cases} 21x + 14y = 35 \\ 16x - 14y = -10 \end{cases} \;\Rightarrow\; 37x = 25 \;\Rightarrow\; x = \dfrac{25}{37}.

Thay vào (I): 2y=5−3⋅2537=185−7537=11037⇒y=5537.2y = 5 - 3\cdot\dfrac{25}{37} = \dfrac{185 - 75}{37} = \dfrac{110}{37} \Rightarrow y = \dfrac{55}{37}.

Bước 4 — Tìm zz. Thay vào (2): 3z=2−x−y=2−2537−5537=74−8037=−637⇒z=−237.3z = 2 - x - y = 2 - \dfrac{25}{37} - \dfrac{55}{37} = \dfrac{74 - 80}{37} = -\dfrac{6}{37} \Rightarrow z = -\dfrac{2}{37}.

Kiểm tra lại:
- (1): 2⋅2537+5537−3⋅(−237)=50+55+637=11137=32\cdot\dfrac{25}{37} + \dfrac{55}{37} - 3\cdot\left(-\dfrac{2}{37}\right) = \dfrac{50 + 55 + 6}{37} = \dfrac{111}{37} = 3 ✓
- (2): 2537+5537+3⋅(−237)=25+55−637=7437=2\dfrac{25}{37} + \dfrac{55}{37} + 3\cdot\left(-\dfrac{2}{37}\right) = \dfrac{25 + 55 - 6}{37} = \dfrac{74}{37} = 2 ✓
- (3): 3⋅2537−2⋅5537+(−237)=75−110−237=−3737=−13\cdot\dfrac{25}{37} - 2\cdot\dfrac{55}{37} + \left(-\dfrac{2}{37}\right) = \dfrac{75 - 110 - 2}{37} = -\dfrac{37}{37} = -1 ✓

Vậy hệ có nghiệm duy nhất (x;y;z)=(2537;5537;−237).\left(x; y; z\right) = \left(\dfrac{25}{37}; \dfrac{55}{37}; -\dfrac{2}{37}\right).

##

b)

Xét hệ {4x+y+3z=−32x+y−z=15x+2y=1\begin{cases} 4x + y + 3z = -3 \\ 2x + y - z = 1 \\ 5x + 2y = 1 \end{cases}

Bước 1 — Khử ẩn zz. Lấy phương trình (1) trừ phương trình (2):
(4x+y+3z)−(2x+y−z)=−3−1  ⇒  2x+4z=−4  ⇒  x+2z=−2(I).(4x + y + 3z) - (2x + y - z) = -3 - 1 \;\Rightarrow\; 2x + 4z = -4 \;\Rightarrow\; x + 2z = -2 \quad (I).

Bước 2. Từ (2) rút y=1−2x+zy = 1 - 2x + z, thay vào phương trình (3):
5x+2(1−2x+z)=1  ⇒  5x+2−4x+2z=1  ⇒  x+2z=−1(II).5x + 2(1 - 2x + z) = 1 \;\Rightarrow\; 5x + 2 - 4x + 2z = 1 \;\Rightarrow\; x + 2z = -1 \quad (II).

Bước 3 — Kết luận. So sánh (I) và (II):
x+2z=−2vàx+2z=−1,x + 2z = -2 \quad\text{và}\quad x + 2z = -1,
mà −2≠−1-2 \neq -1 nên hai điều kiện này mâu thuẫn, không có bộ (x;y;z)(x; y; z) nào thỏa mãn đồng thời.

Vậy hệ phương trình vô nghiệm.

##

c)

Xét hệ {x+2z=−22x+y−z=14x+y+3z=−3\begin{cases} x + 2z = -2 \\ 2x + y - z = 1 \\ 4x + y + 3z = -3 \end{cases}

Bước 1 — Khử ẩn. Lấy phương trình (3) trừ phương trình (2):
(4x+y+3z)−(2x+y−z)=−3−1  ⇒  2x+4z=−4  ⇒  x+2z=−2.(4x + y + 3z) - (2x + y - z) = -3 - 1 \;\Rightarrow\; 2x + 4z = -4 \;\Rightarrow\; x + 2z = -2.
Đây chính là phương trình (1). Do đó phương trình (3) không cho thêm thông tin mới: hệ chỉ thực chất gồm (1) và (2) nên có vô số nghiệm.

Bước 2 — Đặt tham số. Đặt z=tz = t với t∈Rt \in \mathbb{R}.

Từ (1): x=−2−2t.x = -2 - 2t.

Từ (2): y=1−2x+z=1−2(−2−2t)+t=1+4+4t+t=5+5t.y = 1 - 2x + z = 1 - 2(-2 - 2t) + t = 1 + 4 + 4t + t = 5 + 5t.

Kiểm tra lại với (3):
4x+y+3z=4(−2−2t)+(5+5t)+3t=−8−8t+5+5t+3t=−3 (đúng với mọi t).4x + y + 3z = 4(-2 - 2t) + (5 + 5t) + 3t = -8 - 8t + 5 + 5t + 3t = -3 \text{ (đúng với mọi } t).

Vậy hệ có vô số nghiệm, dạng (x;y;z)=(−2−2t;  5+5t;  t)\left(x; y; z\right) = \left(-2 - 2t;\; 5 + 5t;\; t\right) với t∈R.t \in \mathbb{R}.

Đáp số

x=2537; y=5537; z=−237x = \dfrac{25}{37};\ y = \dfrac{55}{37};\ z = -\dfrac{2}{37}Hệ vô nghiệmHệ có vô số nghiệm: (x;y;z)=(−2−2t; 5+5t; t), t∈R(x; y; z) = (-2 - 2t;\ 5 + 5t;\ t),\ t \in \mathbb{R}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.