Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Luyện tập 2 trang 20 Chuyên đề Toán 10

Bài 2. Ứng dụng của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xét thị trường hải sản gồm ba mặt hàng là cua, tôm và cá. Kí hiệu xx, yy, zz lần lượt là giá 1 kg cua, 1 kg tôm và 1 kg cá (đơn vị nghìn đồng). Kí hiệu QS1Q_{S_1}, QS2Q_{S_2} và QS3Q_{S_3} là lượng cua, tôm và cá mà người bán bằng lòng bán với giá xx, yy và zz. Kí hiệu QD1Q_{D_1}, QD2Q_{D_2} và QD3Q_{D_3} tương ứng là lượng cua, tôm và cá mà người mua bằng lòng mua với giá xx, yy và zz. Cụ thể các hàm này được cho bởi

QS1=−300+x; QD1=1300−3x+4y−z;Q_{S_1} = -300 + x;\ Q_{D_1} = 1300 - 3x + 4y - z;
QS2=−450+3y; QD2=1150+2x−5y−z;Q_{S_2} = -450 + 3y;\ Q_{D_2} = 1150 + 2x - 5y - z;
QS3=−400+2z; QD3=900−2x−3y+4z.Q_{S_3} = -400 + 2z;\ Q_{D_3} = 900 - 2x - 3y + 4z.

Tìm mức giá cua, tôm và cá mà người bán và người mua cùng hài lòng.

Lời giải

Thiết lập điều kiện cân bằng thị trường.

Thị trường đạt cân bằng khi với mỗi mặt hàng, lượng người bán bằng lòng bán đúng bằng lượng người mua bằng lòng mua, tức là QS1=QD1Q_{S_1}=Q_{D_1}, QS2=QD2Q_{S_2}=Q_{D_2}, QS3=QD3Q_{S_3}=Q_{D_3}.

Mặt hàng cua: QS1=QD1Q_{S_1}=Q_{D_1}
−300+x=1300−3x+4y−z-300+x=1300-3x+4y-z
x+3x−4y+z=1300+300 ⇒ 4x−4y+z=1600.x+3x-4y+z=1300+300\ \Rightarrow\ 4x-4y+z=1600.

Mặt hàng tôm: QS2=QD2Q_{S_2}=Q_{D_2}
−450+3y=1150+2x−5y−z-450+3y=1150+2x-5y-z
−2x+3y+5y+z=1150+450 ⇒ −2x+8y+z=1600.-2x+3y+5y+z=1150+450\ \Rightarrow\ -2x+8y+z=1600.

Mặt hàng cá: QS3=QD3Q_{S_3}=Q_{D_3}
−400+2z=900−2x−3y+4z-400+2z=900-2x-3y+4z
2x+3y+2z−4z=900+400 ⇒ 2x+3y−2z=1300.2x+3y+2z-4z=900+400\ \Rightarrow\ 2x+3y-2z=1300.

Vậy ta có hệ phương trình bậc nhất ba ẩn:
{4x−4y+z=1600−2x+8y+z=16002x+3y−2z=1300\begin{cases}4x-4y+z=1600\\ -2x+8y+z=1600\\ 2x+3y-2z=1300\end{cases}

Giải hệ.

Lấy phương trình thứ nhất trừ phương trình thứ hai để khử zz:
(4x−4y+z)−(−2x+8y+z)=1600−1600(4x-4y+z)-(-2x+8y+z)=1600-1600
6x−12y=0 ⇒ x=2y.6x-12y=0\ \Rightarrow\ x=2y.

Thay x=2yx=2y vào phương trình thứ hai:
−2(2y)+8y+z=1600 ⇒ 4y+z=1600 ⇒ z=1600−4y.-2(2y)+8y+z=1600\ \Rightarrow\ 4y+z=1600\ \Rightarrow\ z=1600-4y.

Thay x=2yx=2y và z=1600−4yz=1600-4y vào phương trình thứ ba:
2(2y)+3y−2(1600−4y)=13002(2y)+3y-2(1600-4y)=1300
4y+3y−3200+8y=13004y+3y-3200+8y=1300
15y=4500 ⇒ y=300.15y=4500\ \Rightarrow\ y=300.

Suy ra:
x=2y=600,z=1600−4⋅300=400.x=2y=600,\qquad z=1600-4\cdot 300=400.

Kiểm tra lại. Thay x=600, y=300, z=400x=600,\ y=300,\ z=400 vào ba phương trình:
- 4⋅600−4⋅300+400=2400−1200+400=16004\cdot600-4\cdot300+400=2400-1200+400=1600 ✓
- −2⋅600+8⋅300+400=−1200+2400+400=1600-2\cdot600+8\cdot300+400=-1200+2400+400=1600 ✓
- 2⋅600+3⋅300−2⋅400=1200+900−800=13002\cdot600+3\cdot300-2\cdot400=1200+900-800=1300 ✓

Khi đó các lượng cung đều dương và hợp lí: QS1=−300+600=300Q_{S_1}=-300+600=300 (kg), QS2=−450+3⋅300=450Q_{S_2}=-450+3\cdot300=450 (kg), QS3=−400+2⋅400=400Q_{S_3}=-400+2\cdot400=400 (kg).

Kết luận. Mức giá làm cả người bán và người mua cùng hài lòng là: giá cua x=600x=600 nghìn đồng/kg, giá tôm y=300y=300 nghìn đồng/kg, giá cá z=400z=400 nghìn đồng/kg.

Đáp số

Giá cua x=600x=600 nghìn đồng/kg; giá tôm y=300y=300 nghìn đồng/kg; giá cá z=400z=400 nghìn đồng/kg

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.