Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 1 trang 40 Chuyên đề Toán 10

Bài 5. Elip   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho elip có phương trình chính tắc x2a2+y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2}+\dfrac{y^2}{b^2}=1 (H.3.1).

a) Tìm toạ độ các giao điểm của elip với các trục toạ độ.

b) Hãy giải thích vì sao, nếu điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc elip thì các điểm có toạ độ (x0;−y0)(x_0; -y_0), (−x0;y0)(-x_0; y_0), (−x0;−y0)(-x_0; -y_0) cũng thuộc elip.

c) Với điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc elip, hãy so sánh OM2OM^2 với a2a^2, b2b^2.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 40 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.1: Elip tâm O với hai trục toạ độ Ox, Oy. Trên trục Ox có các điểm A1(−a;0)A_1(-a; 0), A2(a;0)A_2(a; 0) và hai tiêu điểm F1(−c;0)F_1(-c; 0), F2(c;0)F_2(c; 0). Trên trục Oy có B2(0;b)B_2(0; b) phía trên và B1(0;−b)B_1(0; -b) phía dưới. Điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) nằm trên elip ở góc phần tư thứ nhất, với y0y_0 là tung độ và x0x_0 là hoành độ. Hình chữ nhật cơ sở có bốn đỉnh P(−a;b)P(-a; b), S(a;b)S(a; b), Q(−a;−b)Q(-a; -b), R(a;−b)R(a; -b) bao quanh elip, tiếp xúc tại các đỉnh của elip.

Lời giải

a) Toạ độ các giao điểm của elip với các trục toạ độ.

*Giao với trục OxOx:* cho y=0y=0 trong phương trình x2a2+y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2}+\dfrac{y^2}{b^2}=1, ta được x2a2=1⇒x2=a2⇒x=±a\dfrac{x^2}{a^2}=1\Rightarrow x^2=a^2\Rightarrow x=\pm a.

Vậy elip cắt trục OxOx tại hai điểm A1(−a;0)A_1(-a;0) và A2(a;0)A_2(a;0).

*Giao với trục OyOy:* cho x=0x=0, ta được y2b2=1⇒y2=b2⇒y=±b\dfrac{y^2}{b^2}=1\Rightarrow y^2=b^2\Rightarrow y=\pm b.

Vậy elip cắt trục OyOy tại hai điểm B1(0;−b)B_1(0;-b) và B2(0;b)B_2(0;b).

b) Tính đối xứng.

Vì M(x0;y0)M(x_0;y_0) thuộc elip nên toạ độ của nó thoả mãn phương trình:
x02a2+y02b2=1.\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1.

Trong phương trình của elip, hoành độ và tung độ đều xuất hiện ở dạng bình phương, nên khi đổi dấu x0x_0 hoặc y0y_0 thì giá trị vế trái không thay đổi:

- Với (x0;−y0)(x_0;-y_0): x02a2+(−y0)2b2=x02a2+y02b2=1\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{(-y_0)^2}{b^2}=\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1 → điểm thuộc elip.
- Với (−x0;y0)(-x_0;y_0): (−x0)2a2+y02b2=x02a2+y02b2=1\dfrac{(-x_0)^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1 → điểm thuộc elip.
- Với (−x0;−y0)(-x_0;-y_0): (−x0)2a2+(−y0)2b2=x02a2+y02b2=1\dfrac{(-x_0)^2}{a^2}+\dfrac{(-y_0)^2}{b^2}=\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1 → điểm thuộc elip.

Vậy cả ba điểm (x0;−y0)(x_0;-y_0), (−x0;y0)(-x_0;y_0), (−x0;−y0)(-x_0;-y_0) đều thuộc elip (đpcm). Điều này cho thấy elip nhận hai trục toạ độ làm trục đối xứng và nhận gốc OO làm tâm đối xứng.

c) So sánh OM2OM^2 với a2a^2, b2b^2.

Ta có OM2=x02+y02OM^2=x_0^2+y_0^2 và x02a2+y02b2=1\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1, trong đó a>b>0a>b>0 nên 1a2≤1b2\dfrac{1}{a^2}\le\dfrac{1}{b^2}.

*So với a2a^2:* vì 1a2≤1b2\dfrac{1}{a^2}\le\dfrac{1}{b^2} nên
x02a2+y02a2≤x02a2+y02b2=1⇒x02+y02a2≤1⇒OM2≤a2.\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{a^2}\le\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1\Rightarrow \dfrac{x_0^2+y_0^2}{a^2}\le 1\Rightarrow OM^2\le a^2.

*So với b2b^2:* vì 1b2≥1a2\dfrac{1}{b^2}\ge\dfrac{1}{a^2} nên
x02b2+y02b2≥x02a2+y02b2=1⇒x02+y02b2≥1⇒OM2≥b2.\dfrac{x_0^2}{b^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}\ge\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1\Rightarrow \dfrac{x_0^2+y_0^2}{b^2}\ge 1\Rightarrow OM^2\ge b^2.

Vậy b2≤OM2≤a2b^2\le OM^2\le a^2, tức là b≤OM≤ab\le OM\le a. Khoảng cách từ một điểm trên elip đến tâm OO nhỏ nhất bằng bb (tại các đỉnh trên trục nhỏ) và lớn nhất bằng aa (tại các đỉnh trên trục lớn).

Đáp số

A1(−a;0), A2(a;0), B1(0;−b), B2(0;b)A_1(-a;0),\ A_2(a;0),\ B_1(0;-b),\ B_2(0;b)đpcmb2≤OM2≤a2b^2\le OM^2\le a^2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.