Giải Bài 3.12 trang 53 Chuyên đề Toán 10
Đề bài
Bốn trạm phát tín hiệu vô tuyến có vị trí , , , theo thứ tự đó thẳng hàng và cách đều với khoảng cách 200 km (H.3.16). Tại một thời điểm, bốn trạm cùng phát tín hiệu với vận tốc 292 000 km/s. Một tàu thuỷ nhận được tín hiệu từ trạm trước 0,0005 s so với tín hiệu từ trạm và nhận được tín hiệu từ trạm sớm 0,001 s so với tín hiệu từ trạm .
a) Tính hiệu các khoảng cách từ tàu đến các trạm , .
b) Tính hiệu các khoảng cách từ tàu đến các trạm , .
c) Chọn hệ trục toạ độ như trong Hình 3.16 (1 đơn vị trên mặt phẳng toạ độ ứng với 100 km trên thực tế). Hãy lập phương trình chính tắc của hai hypebol đi qua vị trí của tàu. Từ đó, tính toạ độ của (làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ năm).
d) Tính các khoảng cách từ tàu đến các trạm , (đáp số được làm tròn đến hàng đơn vị, tính theo đơn vị km).
Hình 3.16: Hệ trục toạ độ . Trên trục hoành có bốn điểm thẳng hàng: , , , . Điểm (vị trí tàu thuỷ) nằm ở góc phần tư thứ nhất, phía trên trục hoành, hơi lệch về bên phải trục tung. Các đoạn nét đứt nối với bốn điểm , , , .
Lời giải
## a) Hiệu các khoảng cách từ tàu đến hai trạm ,
Gọi là vị trí của tàu. Tín hiệu truyền với vận tốc km/s.
Tàu nhận tín hiệu từ trước tín hiệu từ là s, nghĩa là quãng đường từ đến tàu dài hơn quãng đường từ đến tàu một đoạn bằng quãng đường tín hiệu đi được trong s:
##
b) Hiệu các khoảng cách từ tàu đến hai trạm ,
Tàu nhận tín hiệu từ sớm hơn tín hiệu từ là s, nên:
##
c) Lập phương trình chính tắc của hai hypebol và tìm toạ độ
Trên mặt phẳng toạ độ, đơn vị ứng với km, và , , , .
Hypebol nhận , làm hai tiêu điểm.
- Tiêu cự: (đơn vị) .
- Vì km đơn vị, điểm cách đều... thuộc một nhánh của hypebol với , nên .
- .
Hypebol nhận , làm hai tiêu điểm.
- Tiêu cự: (đơn vị) .
- Vì km đơn vị nên , nên .
- .
Tìm toạ độ . Vì và nên nằm ở nhánh phải () của cả hai hypebol; theo hình ở góc phần tư thứ nhất (). Toạ độ là nghiệm của hệ:
Đặt . Vì , nhân phương trình thứ hai với :
Trừ cho phương trình thứ nhất (đã khử ):
Suy ra (lấy ).
Thay lại phương trình thứ nhất:
nên (lấy ).
##
d) Khoảng cách từ tàu đến hai trạm , (km)
Tính theo đơn vị toạ độ rồi nhân để đổi ra km. Với , :
Kiểm tra: km, đúng với kết quả câu a). ✓
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.