Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.15 trang 56 Chuyên đề Toán 10

Bài 9. Đường cônic   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xét đèn có bát đáy parabol với kích thước được thể hiện trên Hình 3.20. Dây tóc bóng đèn được đặt ở vị trí tiêu điểm. Tính khoảng cách từ dây tóc tới đỉnh bát đáy.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 56 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.20: Đèn có bát đáy hình parabol mở về bên phải (phát ra các tia sáng song song với trục). Đường kính miệng bát đáy (chiều cao miệng) là 30 cm. Khoảng cách từ dây tóc (đặt tại tiêu điểm) đến miệng bát đáy theo phương trục là 20 cm. Cần tìm khoảng cách ? từ dây tóc (tiêu điểm) tới đỉnh bát đáy.

Lời giải

Chọn hệ trục toạ độ. Đặt gốc toạ độ OO tại đỉnh bát đáy, trục hoành OxOx trùng với trục của bát đáy và hướng về phía miệng bát (phía các tia sáng đi ra). Khi đó mặt cắt của bát đáy là một parabol có phương trình chính tắc
y2=2px(p>0).y^2 = 2px \quad (p>0).
Tiêu điểm của parabol là F(p2; 0)F\left(\dfrac{p}{2};\,0\right), và khoảng cách từ dây tóc (đặt tại tiêu điểm) tới đỉnh OO chính là OF=p2OF = \dfrac{p}{2}.

Lập phương trình từ số liệu Hình 3.20.
Đường kính miệng bát đáy là 3030 cm nên bán kính miệng là 1515 cm. Gọi x0x_0 là hoành độ của mặt phẳng miệng bát; mép miệng bát là điểm M(x0; 15)M(x_0;\,15) nằm trên parabol, do đó
152=2p x0  ⇒  225=2p x0.(1)15^2 = 2p\,x_0 \;\Rightarrow\; 225 = 2p\,x_0. \quad (1)
Khoảng cách từ dây tóc (tại tiêu điểm FF) tới miệng bát theo phương trục là 2020 cm:
x0−p2=20  ⇒  x0=20+p2.(2)x_0 - \frac{p}{2} = 20 \;\Rightarrow\; x_0 = 20 + \frac{p}{2}. \quad (2)

Giải hệ. Thay (2)(2) vào (1)(1):
225=2p(20+p2)=40p+p2.225 = 2p\left(20 + \frac{p}{2}\right) = 40p + p^2.
p2+40p−225=0.p^2 + 40p - 225 = 0.
Biệt thức Δ=402+4⋅225=1600+900=2500\Delta = 40^2 + 4\cdot 225 = 1600 + 900 = 2500, Δ=50\sqrt{\Delta}=50. Vì p>0p>0 nên
p=−40+502=5.p = \frac{-40 + 50}{2} = 5.

Kết luận. Khoảng cách từ dây tóc tới đỉnh bát đáy là
OF=p2=52=2,5 (cm).OF = \frac{p}{2} = \frac{5}{2} = 2{,}5 \text{ (cm)}.

Kiểm tra lại: với p=5p=5 ta có x0=20+2,5=22,5x_0 = 20 + 2{,}5 = 22{,}5 và 2p x0=2⋅5⋅22,5=225=1522p\,x_0 = 2\cdot 5\cdot 22{,}5 = 225 = 15^2 (đúng), đồng thời x0−p2=22,5−2,5=20x_0 - \dfrac{p}{2} = 22{,}5 - 2{,}5 = 20 (đúng). Vậy đáp số hợp lí.

Đáp số

2,5 cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.