Mục lục Bài 1/178
Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 1 trang 5 Chuyên đề Toán 11

Bài 1. Phép biến hình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hoa và Hưng cùng chơi trò sau: Hai bạn luân phiên nhau đặt các đồng xu có cùng kích thước lên trên một mặt mảnh giấy hình chữ nhật sao cho các xu nằm hoàn toàn trên mảnh giấy và xu đặt sau không chồng lên xu trước. Mỗi bạn, đến lượt mình được đặt một xu. Ai là người đầu tiên không còn chỗ để đặt xu là người thua cuộc.
Trong một lần chơi, là người được đặt xu trước, Hoa đặt đồng xu đầu tiên tại vị trí OO ở chính giữa mảnh giấy, và sau đó, ở mỗi lượt đặt xu, nếu Hưng đặt đồng xu ở vị trí MM thì Hoa đặt ở vị trí M′M' đối xứng với MM qua OO. Hỏi trong lần chơi nói trên, ai là người thắng cuộc?

Lời giải

Phân tích bài toán. Phép đối xứng tâm OO (tâm của mảnh giấy hình chữ nhật) biến mảnh giấy thành chính nó, vì hình chữ nhật có tâm đối xứng là giao điểm hai đường chéo, chính là OO. Chiến thuật của Hoa là: nếu Hưng đặt xu tại MM thì Hoa đặt xu tại M′M' đối xứng với MM qua OO. Ta chứng minh với chiến thuật này Hoa luôn đặt được xu sau mỗi lượt của Hưng, do đó Hoa là người thắng cuộc.

Bước 1. Nước đi đầu tiên của Hoa luôn hợp lệ. Hoa đặt xu đầu tiên tại tâm OO. Vì OO là tâm mảnh giấy nên đồng xu đặt ở đây nằm hoàn toàn trên giấy (giấy đủ rộng để chứa một đồng xu ở giữa). Nước đi này hợp lệ.

Bước 2. Sau mỗi lượt của Hoa, hình các xu trên giấy luôn đối xứng qua OO. Thật vậy, xu đầu tiên ở OO đối xứng với chính nó qua OO. Mỗi khi Hưng đặt một xu tại MM, Hoa đáp lại bằng xu tại M′M' đối xứng với MM qua OO. Vì phép đối xứng tâm OO biến đường tròn tâm MM thành đường tròn tâm M′M' có cùng bán kính, nên sau cặp nước đi này, toàn bộ hình gồm các đồng xu vẫn nhận OO làm tâm đối xứng.

Bước 3. Hoa luôn có chỗ để đặt xu sau mỗi lượt của Hưng. Giả sử đến lượt Hưng, khi đó hình các xu đang đối xứng qua OO (theo Bước 2). Hưng đặt được một xu tại MM, tức là đồng xu tâm MM nằm hoàn toàn trên giấy và không chồng lên xu nào trước đó. Xét điểm M′M' đối xứng với MM qua OO:

a) Phép đối xứng tâm OO biến giấy thành chính nó, nên đồng xu tâm M′M' cũng nằm hoàn toàn trên giấy.

b) Trước khi Hưng đặt xu ở MM, hình các xu đối xứng qua OO và vị trí MM còn trống; do tính đối xứng, vị trí M′M' cũng còn trống (chưa bị xu nào chiếm). Hơn nữa M′≠MM' \ne M vì M≠OM \ne O (chỗ OO đã có xu đầu tiên). Vậy Hoa đặt được xu tại M′M' mà không chồng lên xu nào.

Do đó mỗi khi Hưng vừa đặt xong một xu, Hoa luôn thực hiện được nước đáp lại tại M′M'.

Bước 4. Kết luận. Diện tích mảnh giấy hữu hạn nên số xu đặt được là hữu hạn, trò chơi phải kết thúc. Theo Bước 3, Hoa không bao giờ là người bị kẹt: sau mỗi nước đi của Hưng, Hoa luôn còn chỗ đặt. Vậy người đầu tiên không còn chỗ đặt xu phải là Hưng.

Hoa là người thắng cuộc.

Đáp số

Hoa (người đặt xu trước) thắng cuộc

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.