Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Luyện tập 2 trang 11 Chuyên đề Toán 11

Bài 2. Phép tịnh tiến   Đã kiểm

Đề bài

Cho đường tròn (O;R)(O; R) và điểm O′O' khác điểm OO. Với mỗi điểm MM thuộc (O;R)(O; R) sao cho O,O′,MO, O', M không thẳng hàng, vẽ hình bình hành MOO′M′MOO'M'. Hỏi khi MM thay đổi trên (O;R)(O; R) thì M′M' thay đổi trên đường nào?

Lời giải

Phân tích hình bình hành MOO′M′MOO'M'.

Các đỉnh ghi theo thứ tự M→O→O′→M′M \to O \to O' \to M', nên MOMO và O′M′O'M' là một cặp cạnh đối, còn OO′OO' và M′MM'M là cặp cạnh đối còn lại. Trong hình bình hành, hai cạnh đối song song và bằng nhau, nên:
MM′⃗=OO′⃗.\vec{MM'} = \vec{OO'}.

Nhận ra phép tịnh tiến.

Hệ thức MM′⃗=OO′⃗\vec{MM'} = \vec{OO'} cho thấy với mỗi điểm MM, điểm M′M' chính là ảnh của MM qua phép tịnh tiến theo vectơ u⃗=OO′⃗\vec{u} = \vec{OO'}:
M′=TOO′⃗(M).M' = T_{\vec{OO'}}(M).

Xác định quỹ tích của M′M'.

Khi MM chạy trên đường tròn (O;R)(O; R) thì ảnh M′=TOO′⃗(M)M' = T_{\vec{OO'}}(M) chạy trên ảnh của (O;R)(O; R) qua phép tịnh tiến đó. Phép tịnh tiến biến một đường tròn thành đường tròn có cùng bán kính, còn tâm biến thành ảnh của tâm. Ảnh của tâm OO là điểm O′′O'' với OO′′⃗=OO′⃗\vec{OO''} = \vec{OO'}, tức O′′≡O′O'' \equiv O'.

Vậy ảnh của (O;R)(O; R) là đường tròn (O′;R)(O'; R) — tâm O′O', bán kính RR.

Xét điều kiện của đề bài.

Hình bình hành MOO′M′MOO'M' chỉ dựng được khi O,O′,MO, O', M không thẳng hàng. Đường thẳng OO′OO' cắt (O;R)(O; R) tại đúng hai điểm; với hai vị trí này của MM thì bốn điểm thẳng hàng, không tạo thành hình bình hành nên phải loại. Vì M′=M+OO′⃗M' = M + \vec{OO'} và OO′⃗\vec{OO'} nằm trên đường thẳng OO′OO', nên hai điểm M′M' tương ứng cũng nằm trên đường thẳng OO′OO' và cần bỏ đi.

Kết luận.

Khi MM thay đổi trên (O;R)(O; R), điểm M′M' thay đổi trên đường tròn (O′;R)(O'; R) — ảnh của (O;R)(O; R) qua phép tịnh tiến theo OO′⃗\vec{OO'} — bỏ đi hai điểm là giao của đường thẳng OO′OO' với đường tròn đó.

Đáp số

M′M' thay đổi trên đường tròn (O′;R)(O'; R) — ảnh của (O;R)(O; R) qua phép tịnh tiến theo OO′⃗\vec{OO'} — trừ hai điểm nằm trên đường thẳng OO′OO'

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.