Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 1 trang 41 Chuyên đề Toán 11

Bài 9. Đường đi Euler và đường đi Hamilton   Đã kiểm

Đề bài

Nhận biết đường đi Euler

Hãy thử vẽ mỗi hình trên Hình 2.16 bằng một nét liền.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 41 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.16 gồm hai hình:

a) là hình ngôi sao năm cánh (vẽ bằng năm đoạn thẳng nối các đỉnh);

b) là hình chữ nhật có thêm một đoạn thẳng nằm ngang chia đôi, hai đầu đoạn ngang là hai đỉnh A (trái) và B (phải) nằm trên hai cạnh dọc của hình chữ nhật.

Lời giải

a) Hình ngôi sao năm cánh

Gọi năm đỉnh (năm cánh) của ngôi sao là A, B, C, D, EA,\ B,\ C,\ D,\ E. Ngôi sao được tạo bởi năm đoạn thẳng nối các đỉnh theo kiểu "cách một đỉnh":
AC,CE,EB,BD,DA.AC,\quad CE,\quad EB,\quad BD,\quad DA.
Các đoạn này cắt nhau ở phía trong hình, nhưng những điểm cắt đó chỉ là chỗ nét bút đi thẳng qua, không phải là đỉnh của hình. Do đó khi mô hình hoá thành đồ thị, hình có đúng 5 đỉnh và 5 cạnh.

Mỗi đỉnh A, B, C, D, EA,\ B,\ C,\ D,\ E là đầu mút của đúng 2 đoạn thẳng, tức mỗi đỉnh có bậc 22 (chẵn). Theo định lí Euler, đồ thị liên thông mà mọi đỉnh đều có bậc chẵn thì có chu trình Euler, nên vẽ được bằng một nét liền khép kín.

Một cách vẽ cụ thể (xuất phát và kết thúc đều tại AA):
A→C→E→B→D→A.A \to C \to E \to B \to D \to A.
Đi theo thứ tự này, nét bút không nhấc lên lần nào, mỗi đoạn thẳng được vẽ đúng một lần và điểm kết thúc trùng điểm xuất phát. Vậy vẽ được hình ngôi sao bằng một nét liền khép kín.

b) Hình chữ nhật có đoạn ngang chia đôi

Gọi bốn đỉnh của hình chữ nhật là CC (trên trái), DD (trên phải), EE (dưới phải), FF (dưới trái); AA là điểm trên cạnh trái, BB là điểm trên cạnh phải, ABAB là đoạn nằm ngang.

Các đoạn thẳng (cạnh của đồ thị) gồm:
CA, AF (cạnh trái bị A chia đôi),DB, BE (cạnh phải bị B chia đôi),CD, FE, AB.CA,\ AF\ \text{(cạnh trái bị } A \text{ chia đôi)},\quad DB,\ BE\ \text{(cạnh phải bị } B \text{ chia đôi)},\quad CD,\ FE,\ AB.
Tổng cộng có 7 cạnh.

Bậc của các đỉnh:

| Đỉnh | Các cạnh nối | Bậc |
|------|-------------|-----|
| CC | CA, CDCA,\ CD | 22 (chẵn) |
| DD | DC, DBDC,\ DB | 22 (chẵn) |
| EE | EB, EFEB,\ EF | 22 (chẵn) |
| FF | FA, FEFA,\ FE | 22 (chẵn) |
| AA | CA, AF, ABCA,\ AF,\ AB | 33 (lẻ) |
| BB | DB, BE, ABDB,\ BE,\ AB | 33 (lẻ) |

Kiểm tra: tổng các bậc =2+2+2+2+3+3=14=2×7=2+2+2+2+3+3=14=2\times 7 (bằng hai lần số cạnh) ✓

Đồ thị liên thông và có đúng 2 đỉnh bậc lẻ là AA và BB. Theo định lí Euler, đồ thị có đường đi Euler nhận hai đỉnh bậc lẻ làm điểm đầu và điểm cuối. Do đó vẽ được bằng một nét liền hở, bắt đầu ở AA và kết thúc ở BB (hoặc ngược lại).

Một cách vẽ cụ thể:
A→C→D→B→E→F→A→B.A \to C \to D \to B \to E \to F \to A \to B.
Các đoạn vẽ lần lượt là AC, CD, DB, BE, EF, FA, ABAC,\ CD,\ DB,\ BE,\ EF,\ FA,\ AB — đúng 7 đoạn, mỗi đoạn một lần, nét bút không nhấc lên. Vậy vẽ được hình bằng một nét liền hở.

Nhận xét. Cả hai hình đều vẽ được bằng một nét liền. Hình a) mọi đỉnh đều bậc chẵn nên vẽ được thành nét khép kín (điểm đầu trùng điểm cuối); hình

b) có đúng hai đỉnh bậc lẻ là A, BA,\ B nên chỉ vẽ được thành nét hở, bắt buộc bắt đầu ở một đỉnh lẻ và kết thúc ở đỉnh lẻ còn lại.

Đáp số

Vẽ được bằng một nét liền khép kín, ví dụ A→C→E→B→D→AA\to C\to E\to B\to D\to AVẽ được bằng một nét liền hở, bắt đầu ở AA và kết thúc ở BB, ví dụ A→C→D→B→E→F→A→BA\to C\to D\to B\to E\to F\to A\to B

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.