Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 3 trang 56 Chuyên đề Toán 11

Bài 11. Hình chiếu vuông góc và hình chiếu trục đo   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong không gian cho điểm AA và hai mặt phẳng hình chiếu đứng, hình chiếu bằng (P1)(P_1), (P2)(P_2) cắt nhau theo giao tuyến OxOx. Gọi A1A_1 và A2A_2 lần lượt là hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của điểm AA (H.3.11a). Quay mặt phẳng (P2)(P_2) quanh OxOx sao cho (P2)(P_2) trùng với (P1)(P_1), khi đó hai điểm A1A_1 và A2A_2 cùng thuộc mặt phẳng (P1)(P_1) (H.3.11b).

a) Nhận xét về vị trí của các điểm A1A_1, A2A_2 đối với đường thẳng OxOx. Đường thẳng A1A2A_1A_2 có vuông góc với OxOx hay không?

b) Hãy trình bày cách xác định điểm AA khi biết các điểm A1A_1, A2A_2 trong mặt phẳng (P1)(P_1).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 56 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Tham chiếu Hình 3.11a và 3.11b (nằm ở trang sau): hai mặt phẳng hình chiếu đứng (P1)(P_1) và hình chiếu bằng (P2)(P_2) cắt nhau theo giao tuyến OxOx; A1A_1, A2A_2 là hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của điểm AA.

Lời giải

Thiết lập mô hình (chọn hệ trục để kiểm tra). Lấy OxOx làm trục hoành. Khi đó mặt phẳng hình chiếu đứng (P1)(P_1) là mặt phẳng xOzxOz (thẳng đứng), mặt phẳng hình chiếu bằng (P2)(P_2) là mặt phẳng xOyxOy (nằm ngang); chúng cắt nhau đúng theo OxOx.

Gọi điểm AA có "toạ độ" A(a;b;c)A(a;b;c) với b,c>0b,c>0. Theo định nghĩa hình chiếu vuông góc:
- Hình chiếu đứng (chiếu vuông góc lên (P1)(P_1)): A1(a;0;c)A_1(a;0;c).
- Hình chiếu bằng (chiếu vuông góc lên (P2)(P_2)): A2(a;b;0)A_2(a;b;0).

Gọi AxA_x là hình chiếu vuông góc của AA lên giao tuyến OxOx, ta có Ax(a;0;0)A_x(a;0;0).

a) Vị trí của A1A_1, A2A_2 đối với OxOx.

Trong mặt phẳng (P1)(P_1): đoạn AxA1A_xA_1 nối Ax(a;0;0)A_x(a;0;0) với A1(a;0;c)A_1(a;0;c) nằm dọc theo phương OzOz nên AxA1⊥OxA_xA_1\perp Ox.

Trong mặt phẳng (P2)(P_2): đoạn AxA2A_xA_2 nối Ax(a;0;0)A_x(a;0;0) với A2(a;b;0)A_2(a;b;0) nằm dọc theo phương OyOy nên AxA2⊥OxA_xA_2\perp Ox.

Vậy cả A1AxA_1A_x và A2AxA_2A_x đều vuông góc với OxOx tại cùng một điểm AxA_x (là chân đường vuông góc hạ từ AA xuống OxOx).

Khi quay (P2)(P_2) quanh OxOx cho trùng với (P1)(P_1): trục OxOx đứng yên nên điểm AxA_x không đổi, còn tia AxA2A_xA_2 (vốn vuông góc với OxOx) quay về phía dưới OxOx, vẫn giữ nguyên là tia vuông góc với OxOx tại AxA_x và có độ dài AxA2=bA_xA_2=b không đổi. Lúc này A2A_2 rơi vào (P1)(P_1) ở vị trí (a;0;−b)(a;0;-b).

Kết quả: ba điểm A1A_1, AxA_x, A2A_2 cùng nằm trên một đường thẳng vuông góc với OxOx tại AxA_x; A1A_1 và A2A_2 nằm về hai phía của OxOx (A1A_1 phía trên, A2A_2 phía dưới). Do đó đường thẳng A1A2A_1A_2 đi qua AxA_x và vuông góc với OxOx — tức A1A2⊥OxA_1A_2\perp Ox.

b) Cách xác định điểm AA khi biết A1A_1, A2A_2 trong (P1)(P_1).

Trên bản vẽ (cả A1A_1, A2A_2 cùng ở (P1)(P_1)), đường A1A2A_1A_2 cắt OxOx tại AxA_x và A1A2⊥OxA_1A_2\perp Ox. Khi đó:
- AxA1A_xA_1 chính là khoảng cách từ AA đến (P2)(P_2) (độ cao của AA);
- AxA2A_xA_2 chính là khoảng cách từ AA đến (P1)(P_1) (độ xa của AA).

Cách dựng lại AA:
1. Quay mặt phẳng (P2)(P_2) quanh OxOx trở về vị trí ban đầu (vuông góc với (P1)(P_1)). Khi đó điểm A2A_2 trở lại vị trí thật của nó trong (P2)(P_2), nằm trên đường vuông góc với OxOx tại AxA_x (trong mặt phẳng (P2)(P_2)), cách OxOx một đoạn AxA2A_xA_2.
2. Từ A1A_1 dựng đường thẳng vuông góc với (P1)(P_1); từ A2A_2 (đã trả về (P2)(P_2)) dựng đường thẳng vuông góc với (P2)(P_2).
3. Hai đường vuông góc này cùng nằm trong mặt phẳng qua AxA_x vuông góc với OxOx nên cắt nhau tại đúng một điểm — đó chính là điểm AA cần tìm.

Như vậy điểm AA được xác định duy nhất từ cặp hình chiếu (A1,A2)(A_1,A_2).

Đáp số

A1A_1, A2A_2 cùng nằm trên một đường vuông góc với OxOx tại AxA_x, ở hai phía của OxOx; A1A2⊥OxA_1A_2\perp Ox (có)AA là giao của đường vuông góc với (P1)(P_1) tại A1A_1 và đường vuông góc với (P2)(P_2) tại A2A_2 (sau khi quay (P2)(P_2) về vị trí cũ) — xác định duy nhất

Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.