Giải Hoạt động 3 trang 56 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Trong không gian cho điểm và hai mặt phẳng hình chiếu đứng, hình chiếu bằng , cắt nhau theo giao tuyến . Gọi và lần lượt là hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của điểm (H.3.11a). Quay mặt phẳng quanh sao cho trùng với , khi đó hai điểm và cùng thuộc mặt phẳng (H.3.11b).
a) Nhận xét về vị trí của các điểm , đối với đường thẳng . Đường thẳng có vuông góc với hay không?
b) Hãy trình bày cách xác định điểm khi biết các điểm , trong mặt phẳng .
Tham chiếu Hình 3.11a và 3.11b (nằm ở trang sau): hai mặt phẳng hình chiếu đứng và hình chiếu bằng cắt nhau theo giao tuyến ; , là hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của điểm .
Lời giải
Thiết lập mô hình (chọn hệ trục để kiểm tra). Lấy làm trục hoành. Khi đó mặt phẳng hình chiếu đứng là mặt phẳng (thẳng đứng), mặt phẳng hình chiếu bằng là mặt phẳng (nằm ngang); chúng cắt nhau đúng theo .
Gọi điểm có "toạ độ" với . Theo định nghĩa hình chiếu vuông góc:
- Hình chiếu đứng (chiếu vuông góc lên ): .
- Hình chiếu bằng (chiếu vuông góc lên ): .
Gọi là hình chiếu vuông góc của lên giao tuyến , ta có .
a) Vị trí của , đối với .
Trong mặt phẳng : đoạn nối với nằm dọc theo phương nên .
Trong mặt phẳng : đoạn nối với nằm dọc theo phương nên .
Vậy cả và đều vuông góc với tại cùng một điểm (là chân đường vuông góc hạ từ xuống ).
Khi quay quanh cho trùng với : trục đứng yên nên điểm không đổi, còn tia (vốn vuông góc với ) quay về phía dưới , vẫn giữ nguyên là tia vuông góc với tại và có độ dài không đổi. Lúc này rơi vào ở vị trí .
Kết quả: ba điểm , , cùng nằm trên một đường thẳng vuông góc với tại ; và nằm về hai phía của ( phía trên, phía dưới). Do đó đường thẳng đi qua và vuông góc với — tức .
b) Cách xác định điểm khi biết , trong .
Trên bản vẽ (cả , cùng ở ), đường cắt tại và . Khi đó:
- chính là khoảng cách từ đến (độ cao của );
- chính là khoảng cách từ đến (độ xa của ).
Cách dựng lại :
1. Quay mặt phẳng quanh trở về vị trí ban đầu (vuông góc với ). Khi đó điểm trở lại vị trí thật của nó trong , nằm trên đường vuông góc với tại (trong mặt phẳng ), cách một đoạn .
2. Từ dựng đường thẳng vuông góc với ; từ (đã trả về ) dựng đường thẳng vuông góc với .
3. Hai đường vuông góc này cùng nằm trong mặt phẳng qua vuông góc với nên cắt nhau tại đúng một điểm — đó chính là điểm cần tìm.
Như vậy điểm được xác định duy nhất từ cặp hình chiếu .
Đáp số
Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.