Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 4 trang 58 Chuyên đề Toán 11

Bài 11. Hình chiếu vuông góc và hình chiếu trục đo   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong HĐ3, gọi (P3)(P_3) là mặt phẳng hình chiếu cạnh và A3A_3 là hình chiếu cạnh của AA. Gọi OzOz là giao tuyến của (P1)(P_1) và (P3)(P_3), OyOy là giao tuyến của (P2)(P_2) và (P3)(P_3). Quay mặt phẳng (P2)(P_2) quanh OxOx sao cho (P2)(P_2) trùng với (P1)(P_1) và quay mặt phẳng (P3)(P_3) quanh OzOz sao cho (P3)(P_3) trùng với (P1)(P_1), khi đó ba điểm A1A_1, A2A_2, A3A_3 cùng thuộc mặt phẳng (P1)(P_1) (H.3.14).

a) Đường thẳng A1A3A_1A_3 có vuông góc với đường thẳng OzOz hay không? Khoảng cách từ A3A_3 đến OzOz có bằng khoảng cách từ A2A_2 đến OxOx hay không?

b) Trong mặt phẳng (P1)(P_1), trình bày cách xác định điểm A3A_3 khi biết hai điểm A1A_1, A2A_2.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 58 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.14 gồm hai hình a) và b). Hình a): hệ ba mặt phẳng hình chiếu vuông góc với nhau — mặt phẳng đứng (P1)(P_1) (hồng), mặt phẳng bằng (P2)(P_2) (xanh), mặt phẳng cạnh (P3)(P_3) (vàng); các trục OxOx, OyOy, OzOz giao nhau tại OO. Một khối hộp đặt trong góc tam diện với điểm AA và các hình chiếu A1A_1 (trên (P1)(P_1)), A2A_2 (trên (P2)(P_2)), A3A_3 (trên (P3)(P_3)); có các điểm PP, MM, NN. Mũi tên cong màu đỏ thể hiện phép quay (P2)(P_2) quanh OxOx và (P3)(P_3) quanh OzOz. Hình b): sau khi quay để ba mặt phẳng về cùng (P1)(P_1); A1A_1 nằm phía trên trục OxOx, A2A_2 nằm phía dưới trên đường thẳng đứng qua MM, A3A_3 nằm bên phải ngang mức với A1A_1 gần trục OzOz (cạnh điểm PP); OO là gốc, các vùng (P1)(P_1) hồng, (P2)(P_2) xanh, (P3)(P_3) vàng.

Lời giải

Gọi tọa độ của điểm AA đối với tam diện vuông OxyzOxyz là A(xA; yA; zA)A(x_A;\,y_A;\,z_A) với xA, yA, zA>0x_A,\,y_A,\,z_A>0. Khi đó các hình chiếu vuông góc của AA lên ba mặt phẳng là:

- A1A_1 trên (P1)(P_1) (mặt phẳng xOzxOz): cách OxOx một khoảng zAz_A, cách OzOz một khoảng xAx_A.
- A2A_2 trên (P2)(P_2) (mặt phẳng xOyxOy): cách OxOx một khoảng yAy_A.
- A3A_3 trên (P3)(P_3) (mặt phẳng yOzyOz): cách OzOz một khoảng yAy_A, cách OyOy một khoảng zAz_A.

a)

*• A1A3A_1A_3 có vuông góc với OzOz không?*

Hình chiếu của A1A_1 lên trục OzOz chính là điểm trên OzOz ứng với độ cao zAz_A (vì A1A_1 cách OxOx khoảng zAz_A). Khi quay (P3)(P_3) quanh OzOz để trùng với (P1)(P_1) thì trục OzOz giữ nguyên, nên độ cao của A3A_3 dọc theo OzOz vẫn bằng zAz_A (vì A3A_3 cách OyOy khoảng zAz_A). Vậy A1A_1 và A3A_3 có cùng hình chiếu trên OzOz, suy ra
A1A3⊥Oz.A_1A_3 \perp Oz.
Vậy có, đường thẳng A1A3A_1A_3 vuông góc với OzOz (và A1A3∥OxA_1A_3 \parallel Ox).

*• So sánh khoảng cách:*

Khi quay, các khoảng cách tới trục cố định được bảo toàn, nên:
d(A3, Oz)=yA,d(A2, Ox)=yA.d(A_3,\,Oz) = y_A, \qquad d(A_2,\,Ox) = y_A.
Vậy có, khoảng cách từ A3A_3 đến OzOz bằng khoảng cách từ A2A_2 đến OxOx (cùng bằng yAy_A, chính là khoảng cách từ AA đến mặt phẳng (P1)(P_1)).

b) Trong mặt phẳng (P1)(P_1), sau khi quay, tia OyOy của (P2)(P_2) hướng xuống (vuông góc OxOx) còn tia OyOy của (P3)(P_3) nằm ngang (vuông góc OzOz). Cách xác định A3A_3 khi đã biết A1, A2A_1,\,A_2:

1. Nối A1A2A_1A_2; theo HĐ3 thì A1A2⊥OxA_1A_2 \perp Ox, cắt OxOx tại MM (khi đó MA2=yAMA_2 = y_A là khoảng cách từ A2A_2 đến OxOx).
2. Qua A1A_1 kẻ đường thẳng dd vuông góc với OzOz (tức d∥Oxd \parallel Ox); theo ý a) điểm A3A_3 nằm trên dd.
3. Kẻ tia phân giác OtOt của góc vuông tạo bởi hai tia OyOy (tia hướng xuống của (P2)(P_2) và tia nằm ngang của (P3)(P_3)); tia OtOt nghiêng 45∘45^\circ.
4. Qua A2A_2 kẻ đường thẳng vuông góc với OzOz (song song OxOx), cắt OtOt tại điểm BB. Vì OtOt nghiêng 45∘45^\circ nên khoảng cách từ BB đến OzOz bằng khoảng cách từ A2A_2 đến OxOx, tức bằng yAy_A.
5. Qua BB kẻ đường thẳng vuông góc với OyOy (song song OzOz), cắt dd tại điểm cần tìm — đó chính là A3A_3.

Khi đó A3A_3 thỏa mãn A1A3⊥OzA_1A_3 \perp Oz và d(A3,Oz)=d(A2,Ox)=yAd(A_3,Oz) = d(A_2,Ox) = y_A, đúng như kết quả ở ý a).

Đáp số

A1A3⊥OzA_1A_3 \perp Oz: có; d(A3,Oz)=d(A2,Ox)=yAd(A_3,Oz) = d(A_2,Ox) = y_A: cóđpcm (dựng A3A_3 trên đường qua A1A_1 vuông góc OzOz, cách OzOz một khoảng bằng khoảng cách từ A2A_2 đến OxOx, nhờ tia phân giác 45∘45^\circ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.