Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 7 trang 62 Chuyên đề Toán 11

Bài. Hình chiếu trục đo   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình tứ diện vuông OABCOABC có các cạnh OAOA, OBOB, OCOC bằng nhau và lần lượt nằm trên các trục OxOx, OyOy, OzOz đôi một vuông góc với nhau. Xét phép chiếu vuông góc lên mặt phẳng (P)(P) đi qua OO sao cho các trục OxOx, OyOy, OzOz tạo với (P)(P) các góc bằng nhau (H.3.23a). Gọi A′A', B′B', C′C' lần lượt là hình chiếu của AA, BB, CC.

a) Giải thích vì sao ABCABC là tam giác đều.

b) Giải thích vì sao các khoảng cách từ AA, BB, CC đến (P)(P) bằng nhau, từ đó suy ra mặt phẳng (ABC)(ABC) song song với mặt phẳng (P)(P).

c) Gọi II là tâm tam giác đều ABCABC. Giải thích vì sao A′O′B′^=AIB^\widehat{A'O'B'} = \widehat{AIB}, từ đó suy ra A′O′B′^=B′O′C′^=A′O′C′^=120°\widehat{A'O'B'} = \widehat{B'O'C'} = \widehat{A'O'C'} = 120°.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 62 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Gợi ý kèm theo: Trong HĐ7, AIB.A′O′B′AIB.A'O'B' là hình lăng trụ đứng tam giác. Hình tứ diện vuông OABC với OA, OB, OC nằm trên ba trục vuông góc, chiếu vuông góc lên mặt phẳng (P) qua O.

Lời giải

Chọn hệ trục OxyzOxyz với OO là gốc và đặt OA=OB=OC=aOA=OB=OC=a. Khi đó
A=(a;0;0),B=(0;a;0),C=(0;0;a).A=(a;0;0),\quad B=(0;a;0),\quad C=(0;0;a).

a) ABCABC là tam giác đều.

Vì các cạnh OA,OB,OCOA,OB,OC đôi một vuông góc và bằng nhau nên các tam giác OABOAB, OBCOBC, OCAOCA đều vuông cân tại OO với hai cạnh góc vuông bằng aa. Do đó, theo định lí Py-ta-go:
AB=BC=CA=a2+a2=a2.AB=BC=CA=\sqrt{a^2+a^2}=a\sqrt2.
Ba cạnh bằng nhau nên tam giác ABCABC đều. (đpcm)

b) Các khoảng cách từ A,B,CA,B,C đến (P)(P) bằng nhau và (ABC)∥(P)(ABC)\parallel(P).

Gọi α\alpha là góc chung mà mỗi trục Ox,Oy,OzOx,Oy,Oz tạo với (P)(P) (theo giả thiết ba góc này bằng nhau).

Xét điểm AA nằm trên OxOx. Hạ AA′⊥(P)AA'\perp(P) tại A′A'; vì O∈(P)O\in(P) nên tam giác OAA′OAA' vuông tại A′A' và AOA′^=α\widehat{AOA'}=\alpha (đó chính là góc giữa OxOx và (P)(P)). Suy ra
d(A,(P))=AA′=OAsin⁡α=asin⁡α.d\big(A,(P)\big)=AA'=OA\sin\alpha=a\sin\alpha.
Hoàn toàn tương tự:
d(B,(P))=OBsin⁡α=asin⁡α,d(C,(P))=OCsin⁡α=asin⁡α.d\big(B,(P)\big)=OB\sin\alpha=a\sin\alpha,\qquad d\big(C,(P)\big)=OC\sin\alpha=a\sin\alpha.
Vậy ba khoảng cách từ A,B,CA,B,C đến (P)(P) bằng nhau.

Mặt khác, A,B,CA,B,C cùng nằm về một phía của (P)(P) (cùng thuộc phần không gian ứng với chiều dương của ba trục). Ba điểm A,B,CA,B,C cùng cách (P)(P) một khoảng như nhau và ở cùng một phía, nên mặt phẳng (ABC)(ABC) không cắt (P)(P) mà song song với (P)(P). (đpcm)

c) A′O′B′^=AIB^\widehat{A'O'B'}=\widehat{AIB} và ba góc tại O′O' đều bằng 120°120°.

Vì O∈(P)O\in(P) nên hình chiếu của OO lên (P)(P) chính là O′≡OO'\equiv O.

Do II là tâm (trọng tâm) của tam giác đều ABCABC nên I=(a3;a3;a3)I=\left(\dfrac a3;\dfrac a3;\dfrac a3\right), tức là OI⃗=a3(1;1;1)\vec{OI}=\dfrac a3(1;1;1) có phương vuông góc với (P)(P) (phương này tạo với ba trục các góc bằng nhau nên là phương pháp tuyến của (P)(P)). Vì vậy hình chiếu vuông góc của II lên (P)(P) cũng là điểm OO, nghĩa là II chiếu xuống đúng O′O'.

Phép chiếu vuông góc lên (P)(P) biến A↦A′A\mapsto A', B↦B′B\mapsto B', I↦O′I\mapsto O'. Các đoạn AA′, BB′, II′AA',\,BB',\,II' đều vuông góc với (P)(P) nên song song và bằng nhau (cùng bằng khoảng cách giữa hai mặt phẳng song song (ABC)(ABC) và (P)(P)). Do đó AIB.A′O′B′AIB.A'O'B' là hình lăng trụ đứng tam giác: hai mặt đáy AIBAIB và A′O′B′A'O'B' là hai tam giác bằng nhau.

Từ sự bằng nhau của hai tam giác đáy suy ra
A′O′B′^=AIB^.\widehat{A'O'B'}=\widehat{AIB}.
Tương tự B′O′C′^=BIC^\widehat{B'O'C'}=\widehat{BIC} và A′O′C′^=AIC^\widehat{A'O'C'}=\widehat{AIC}.

Vì II là tâm tam giác đều ABCABC nên do tính đối xứng, ba góc AIB^,BIC^,AIC^\widehat{AIB},\widehat{BIC},\widehat{AIC} bằng nhau và có tổng bằng 360°360°, suy ra mỗi góc bằng 120°120°. Vậy
A′O′B′^=B′O′C′^=A′O′C′^=AIB^=120°.\widehat{A'O'B'}=\widehat{B'O'C'}=\widehat{A'O'C'}=\widehat{AIB}=120°.
(đpcm)

Đáp số

đpcm (tam giác đều, cạnh a2a\sqrt2)đpcmA′O′B′^=B′O′C′^=A′O′C′^=120°\widehat{A'O'B'}=\widehat{B'O'C'}=\widehat{A'O'C'}=120°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.