Giải Bài 3.12 trang 78 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Quan sát một phần bản vẽ được thể hiện trong Hình 3.47 và giải thích vì sao bản vẽ đó không đáp ứng nguyên tắc đầy đủ trong vẽ kĩ thuật.
Hình 3.47: Một phần bản vẽ kĩ thuật của vật thể hình bậc (chữ L). Gồm các hình chiếu: hình chiếu đứng dạng chữ L với kích thước bề rộng đáy 40; hình chiếu cạnh là hình chữ nhật chia hai phần theo chiều cao, phần trên ghi 30 và phần dưới ghi 20, bề rộng 20; hình chiếu bằng là hình chữ nhật chia đôi (không ghi kích thước). Bên phải là hình chiếu trục đo (3D) của vật thể dạng khối bậc chữ L. Bản vẽ thiếu một số kích thước nên không đầy đủ.
Lời giải
Nhắc lại nguyên tắc đầy đủ trong vẽ kĩ thuật: Trên một bản vẽ, các kích thước phải được ghi *đầy đủ* để người đọc xác định được chính xác hình dạng và độ lớn của từng phần cũng như của toàn bộ vật thể — không thiếu kích thước cần thiết (và cũng không ghi thừa). Nói cách khác, từ bản vẽ phải dựng lại được duy nhất một vật thể.
Phân tích Hình 3.47: Vật thể là một khối bậc dạng chữ L. Để xác định *đầy đủ* một khối như vậy cần biết:
- chiều dài, chiều cao, chiều rộng (chiều sâu) tổng thể;
- kích thước của phần bậc bị cắt (cắt vào bao nhiêu theo chiều ngang và theo chiều cao).
Trên bản vẽ đã ghi được:
- : chiều dài (bề rộng đáy) ở hình chiếu đứng;
- và ở hình chiếu cạnh: hai đoạn theo chiều cao, cho tổng chiều cao ;
- : chiều rộng ở hình chiếu cạnh, tức chiều rộng (chiều sâu) của vật thể.
Những kích thước còn thiếu:
- Chiều dài của phần trên (phần nhô lên) của chữ L trên hình chiếu đứng — tức là bậc được cắt vào bao nhiêu theo phương ngang. Thiếu kích thước này thì không biết chỗ gấp khúc của chữ L nằm ở đâu, nên không dựng được đúng hình chữ L.
- Hình chiếu bằng tuy được chia đôi nhưng không ghi một kích thước nào, nên không biết vị trí đường chia đó ứng với kích thước bao nhiêu.
Kết luận: Vì còn thiếu các kích thước cần thiết (đặc biệt là kích thước xác định phần bậc trên hình chiếu đứng và các kích thước trên hình chiếu bằng), người đọc không thể xác định duy nhất hình dạng và độ lớn của vật thể. Do đó bản vẽ không đáp ứng nguyên tắc đầy đủ trong vẽ kĩ thuật.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.