Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Hoạt động 2 trang 17 Chuyên đề Toán 12

Biến ngẫu nhiên có phân bố nhị thức và áp dụng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình thành khái niệm biến ngẫu nhiên có phân bố nhị thức
Cho TT là một phép thử và EE là một biến cố liên quan tới phép thử TT. Ta thực hiện phép thử TT lặp lại nn lần một cách độc lập. Ở mỗi lần thực hiện phép thử TT, biến cố EE có xác suất xuất hiện bằng pp, tức là P(E)=pP(E) = p, 0<p<10 < p < 1. Gọi XX là số lần xuất hiện biến cố EE trong nn lần thực hiện lặp lại phép thử TT. Tính P(X=k)P(X = k) với mỗi k∈{0;1;...;n}k \in \{0; 1; ...; n\}.

Lời giải

Phân tích phép thử.

Mỗi lần thực hiện phép thử TT, ta chỉ quan tâm tới việc biến cố EE có xảy ra hay không. Do đó mỗi lần thực hiện TT có đúng hai kết quả:

- Biến cố EE xảy ra (gọi là "thành công"), với xác suất P(E)=pP(E) = p;
- Biến cố EE không xảy ra (gọi là "thất bại"), với xác suất 1−p1 - p.

Vì phép thử TT được lặp lại nn lần một cách độc lập nên kết quả của các lần thực hiện là độc lập với nhau, và ở mỗi lần xác suất thành công luôn bằng pp.

Xét một dãy kết quả cụ thể ứng với X=kX = k.

Biến cố {X=k}\{X = k\} có nghĩa là trong nn lần thực hiện, biến cố EE xảy ra đúng kk lần (thành công kk lần) và không xảy ra n−kn - k lần (thất bại n−kn - k lần).

Xét một dãy kết quả cụ thể mà EE xảy ra ở kk vị trí đã cho và không xảy ra ở n−kn - k vị trí còn lại. Do các lần thực hiện là độc lập, theo quy tắc nhân xác suất, xác suất của dãy kết quả này bằng tích các xác suất từng lần:

p⋅p⋯p⏟k thừa số⋅(1−p)(1−p)⋯(1−p)⏟n−k thừa số=pk(1−p)n−k.\underbrace{p \cdot p \cdots p}_{k \text{ thừa số}} \cdot \underbrace{(1-p)(1-p)\cdots(1-p)}_{n-k \text{ thừa số}} = p^{k}(1-p)^{n-k}.

Đếm số dãy kết quả như vậy.

Mọi dãy kết quả có đúng kk lần thành công đều có cùng xác suất pk(1−p)n−kp^{k}(1-p)^{n-k} (chỉ khác nhau ở vị trí của kk lần thành công). Số cách chọn kk vị trí thành công trong nn lần thực hiện chính là số tổ hợp chập kk của nn phần tử, bằng CnkC_{n}^{k}.

Tính P(X=k)P(X = k).

Các dãy kết quả nói trên là những kết quả xung khắc từng đôi và hợp thành biến cố {X=k}\{X = k\}. Theo quy tắc cộng xác suất:

P(X=k)=Cnk pk(1−p)n−k,k∈{0;1;…;n}.P(X = k) = C_{n}^{k}\, p^{k}(1-p)^{n-k}, \quad k \in \{0; 1; \ldots; n\}.

Kiểm tra.

Áp dụng công thức nhị thức Newton với hai số pp và 1−p1 - p:

∑k=0nP(X=k)=∑k=0nCnk pk(1−p)n−k=(p+(1−p))n=1n=1.\sum_{k=0}^{n} P(X = k) = \sum_{k=0}^{n} C_{n}^{k}\, p^{k}(1-p)^{n-k} = \big(p + (1-p)\big)^{n} = 1^{n} = 1.

Tổng các xác suất bằng 11, phù hợp với tính chất của phân bố xác suất nên công thức thu được là hợp lí.

Đáp số

P(X=k)=Cnk pk(1−p)n−kP(X = k) = C_{n}^{k}\, p^{k}(1-p)^{n-k}, với k∈{0;1;…;n}k \in \{0; 1; \ldots; n\}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.