Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 1.14 trang 22 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối Chuyên đề 1   Đã kiểm chéo

Đề bài

Có ba chiếc túi I, II và III. Túi I có chứa 5 viên bi trắng và 5 viên bi đen cùng kích thước, khối lượng. Túi II và III mỗi túi có chứa 2 viên bi trắng và 8 viên bi đen. Bạn Minh lấy ngẫu nhiên từ mỗi túi một viên bi. Gọi XX là số viên bi trắng lấy được.

a) Lập bảng phân bố xác suất của XX.

b) Chứng minh rằng XX không phải là biến ngẫu nhiên có phân bố nhị thức.

Lời giải

## Phân tích chung

Gọi biến cố lấy được bi trắng từ mỗi túi. Vì lấy độc lập từ 3 túi nên các lần lấy độc lập với nhau, với xác suất lấy được bi trắng ở mỗi túi là:

- Túi I: p1=510=12p_1=\dfrac{5}{10}=\dfrac12 , suy ra lấy bi đen: q1=12q_1=\dfrac12.
- Túi II: p2=210=15p_2=\dfrac{2}{10}=\dfrac15 , suy ra q2=45q_2=\dfrac45.
- Túi III: p3=210=15p_3=\dfrac{2}{10}=\dfrac15 , suy ra q3=45q_3=\dfrac45.

XX là số bi trắng lấy được nên XX nhận các giá trị 0,  1,  2,  30,\;1,\;2,\;3.

## a) Bảng phân bố xác suất của XX

• P(X=0)P(X=0) — cả 3 túi đều lấy bi đen:
P(X=0)=q1q2q3=12⋅45⋅45=1650=0,32.P(X=0)=q_1q_2q_3=\frac12\cdot\frac45\cdot\frac45=\frac{16}{50}=0{,}32.

• P(X=1)P(X=1) — đúng một túi lấy được bi trắng:
P(X=1)=p1q2q3+q1p2q3+q1q2p3=1650+450+450=2450=0,48.P(X=1)=p_1q_2q_3+q_1p_2q_3+q_1q_2p_3=\frac{16}{50}+\frac{4}{50}+\frac{4}{50}=\frac{24}{50}=0{,}48.

• P(X=2)P(X=2) — đúng hai túi lấy được bi trắng:
P(X=2)=p1p2q3+p1q2p3+q1p2p3=450+450+150=950=0,18.P(X=2)=p_1p_2q_3+p_1q_2p_3+q_1p_2p_3=\frac{4}{50}+\frac{4}{50}+\frac{1}{50}=\frac{9}{50}=0{,}18.

• P(X=3)P(X=3) — cả 3 túi đều lấy được bi trắng:
P(X=3)=p1p2p3=12⋅15⋅15=150=0,02.P(X=3)=p_1p_2p_3=\frac12\cdot\frac15\cdot\frac15=\frac{1}{50}=0{,}02.

Kiểm tra: 0,32+0,48+0,18+0,02=10{,}32+0{,}48+0{,}18+0{,}02=1 (đúng).

Bảng phân bố xác suất của XX:

| XX | 00 | 11 | 22 | 33 |
|---|---|---|---|---|
| PP | 0,320{,}32 | 0,480{,}48 | 0,180{,}18 | 0,020{,}02 |

##

b) Chứng minh XX không có phân bố nhị thức

Biến ngẫu nhiên có phân bố nhị thức B(n,p)B(n,p) khi nó đếm số lần thành công trong nn phép thử độc lập và có cùng một xác suất thành công pp trong mỗi phép thử.

Ở đây xác suất lấy được bi trắng ở túi I là 12\dfrac12, còn ở túi II và III đều là 15\dfrac15, tức là không bằng nhau, nên XX không thỏa điều kiện của phân bố nhị thức.

Để khẳng định chặt chẽ, giả sử trái lại X∼B(3,p)X\sim B(3,p). Khi đó phải có đồng thời:
P(X=3)=p3=0,02,P(X=0)=(1−p)3=0,32.P(X=3)=p^3=0{,}02,\qquad P(X=0)=(1-p)^3=0{,}32.
Chia vế theo vế: (1−pp)3=0,320,02=16⇒1−pp=163≈2,52\left(\dfrac{1-p}{p}\right)^3=\dfrac{0{,}32}{0{,}02}=16\Rightarrow \dfrac{1-p}{p}=\sqrt[3]{16}\approx2{,}52, suy ra p≈0,284p\approx0{,}284.

Thử lại: với p≈0,284p\approx0{,}284 thì p3≈0,023≠0,02p^3\approx0{,}023\neq0{,}02. Mâu thuẫn.

Vậy không tồn tại giá trị pp nào để X∼B(3,p)X\sim B(3,p), tức là XX không phải là biến ngẫu nhiên có phân bố nhị thức (đpcm).

Đáp số

P(X=0)=0,32; P(X=1)=0,48; P(X=2)=0,18; P(X=3)=0,02đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.