Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 3.6 trang 53 Chuyên đề Toán 12

Bài 8. Một số bài toán về lãi suất và tăng trưởng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chỉ số giá tiêu dùng (CPICPI) cho biết sự thay đổi tương đối về giá theo thời gian của một giỏ hàng hoá và dịch vụ cố định. Nó là một chỉ số giá sinh hoạt giúp đo lường ảnh hưởng của lạm phát đến chi phí hàng hoá và dịch vụ. Nếu lấy chỉ số CPICPI của kì gốc 2014 để so sánh (coi CPICPI cho năm này là 100) thì chỉ số CPICPI tháng 1 năm 2020 là 118,09 (Theo Tổng cục thống kê). Điều này có nghĩa là 100 nghìn đồng trong năm 2014 có sức mua tương đương với 118,09 nghìn đồng vào tháng 1 năm 2020. Nói chung, nếu tỉ lệ lạm phát trung bình là gg mỗi năm (gg cho dưới dạng số thập phân) trong nn năm, thì chỉ số CPICPI sau nn năm là
CPI=CPI0(1+g)n,CPI = CPI_0\left(1+g\right)^n,
ở đó CPI0CPI_0 là CPICPI tại đầu của chu kì nn năm.

a) Chỉ số CPICPI là 100 vào tháng 1 năm 2014 và 118,09 vào tháng 1 năm 2020. Giả sử rằng tỉ lệ lạm phát hằng năm không đổi trong khoảng thời gian này, hãy xác định tỉ lệ lạm phát trung bình hằng năm trong giai đoạn này.

b) Sử dụng tỉ lệ lạm phát tính được từ câu a, CPICPI sẽ đạt mức 115 vào năm nào?

c) Nếu CPICPI tháng 1 năm 2020 là 118,09 và tỉ lệ lạm phát trung bình hằng năm là 3,21% thì CPICPI vào tháng 1 năm 2030 sẽ là bao nhiêu?

d) Nếu tỉ lệ lạm phát trung bình hằng năm là 3%, thì sẽ mất bao lâu để chỉ số giá tiêu dùng tăng gấp đôi?

Lời giải

a) Tỉ lệ lạm phát trung bình hằng năm

Từ tháng 1 năm 2014 đến tháng 1 năm 2020 là n=6n = 6 năm, với CPI0=100CPI_0 = 100 và CPI=118,09CPI = 118{,}09. Áp dụng công thức CPI=CPI0(1+g)nCPI = CPI_0(1+g)^n, ta có:

118,09=100(1+g)6⇒(1+g)6=118,09100=1,1809.118{,}09 = 100(1+g)^6 \Rightarrow (1+g)^6 = \frac{118{,}09}{100} = 1{,}1809.

Suy ra

1+g=1,18096≈1,0281⇒g≈0,0281.1+g = \sqrt[6]{1{,}1809} \approx 1{,}0281 \Rightarrow g \approx 0{,}0281.

Vậy tỉ lệ lạm phát trung bình hằng năm trong giai đoạn này khoảng 2,81%2{,}81\%.

b) CPICPI đạt mức 115115 vào năm nào?

Lấy mốc tháng 1 năm 2014 với CPI0=100CPI_0 = 100 và g≈2,81%g \approx 2{,}81\%. Ta cần tìm nn sao cho:

100(1,0281)n=115⇒(1,0281)n=1,15.100(1{,}0281)^n = 115 \Rightarrow (1{,}0281)^n = 1{,}15.

Lấy lôgarit hai vế, ta được:

n=log⁡1,02811,15=ln⁡1,15ln⁡1,0281≈5,04.n = \log_{1{,}0281} 1{,}15 = \frac{\ln 1{,}15}{\ln 1{,}0281} \approx 5{,}04.

Vậy sau khoảng 55 năm kể từ năm 2014, tức là vào khoảng năm 2019, chỉ số CPICPI đạt mức 115115.

c) CPICPI vào tháng 1 năm 2030

Lấy mốc tháng 1 năm 2020 với CPI0=118,09CPI_0 = 118{,}09, tỉ lệ lạm phát g=3,21%=0,0321g = 3{,}21\% = 0{,}0321. Từ tháng 1 năm 2020 đến tháng 1 năm 2030 là n=10n = 10 năm, nên:

CPI=118,09(1+0,0321)10=118,09(1,0321)10≈118,09⋅1,3716≈161,97.CPI = 118{,}09(1+0{,}0321)^{10} = 118{,}09(1{,}0321)^{10} \approx 118{,}09 \cdot 1{,}3716 \approx 161{,}97.

Vậy CPICPI vào tháng 1 năm 2030 khoảng 161,97161{,}97.

d) Thời gian để CPICPI tăng gấp đôi khi g=3%g = 3\%

Gọi CPI0CPI_0 là chỉ số giá tiêu dùng ban đầu. CPICPI tăng gấp đôi nghĩa là CPI=2CPI0CPI = 2CPI_0, do đó:

2CPI0=CPI0(1+0,03)n⇒(1,03)n=2.2CPI_0 = CPI_0(1+0{,}03)^n \Rightarrow (1{,}03)^n = 2.

Lấy lôgarit hai vế, ta được:

n=log⁡1,032=ln⁡2ln⁡1,03≈23,45.n = \log_{1{,}03} 2 = \frac{\ln 2}{\ln 1{,}03} \approx 23{,}45.

Vậy phải mất khoảng 23,4523{,}45 năm (tức là khoảng 2424 năm) thì chỉ số giá tiêu dùng tăng gấp đôi.

Đáp số

a) g≈2,81%g \approx 2{,}81\%/nămb) Khoảng năm 2019c) CPI≈161,97CPI \approx 161{,}97d) Khoảng 23,4523{,}45 năm (tức là khoảng 2424 năm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.