Giải Câu hỏi trang 51 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Relay điện từ là gì? Relay điện từ khác với công tắc điện thông thường thế nào? Tại sao lại cần nguồn điều khiển cho relay điện từ?
Lời giải
a) Relay điện từ là gì?
Relay điện từ (rơ-le điện từ) là một thiết bị đóng – ngắt mạch điện hoạt động dựa trên tác dụng từ của dòng điện. Cấu tạo cơ bản gồm:
- Một cuộn dây quấn quanh lõi sắt non tạo thành nam châm điện;
- Một lá thép đàn hồi (phần ứng) mang tiếp điểm, đặt gần lõi sắt;
- Hệ tiếp điểm nối với mạch cần điều khiển (mạch tải).
Khi cho dòng điện chạy qua cuộn dây, lõi sắt bị từ hoá và hút lá thép, làm các tiếp điểm đóng lại (hoặc mở ra), qua đó đóng – ngắt mạch tải. Khi ngắt dòng qua cuộn dây, từ trường mất đi, lá thép trở về vị trí cũ nhờ lực đàn hồi và mạch tải trở lại trạng thái ban đầu.
→ Vậy relay điện từ là thiết bị dùng dòng điện nhỏ ở mạch điều khiển để đóng – ngắt một mạch điện khác (thường có công suất lớn hơn) thông qua lực hút của nam châm điện.
b) Relay điện từ khác với công tắc điện thông thường thế nào?
- Công tắc thông thường: đóng – ngắt mạch bằng tác động cơ học trực tiếp của tay người (gạt, bấm). Mạch đóng – ngắt chính là mạch mà tay ta thao tác.
- Relay điện từ: đóng – ngắt mạch bằng lực từ của cuộn dây, được điều khiển gián tiếp bằng một dòng điện ở mạch điều khiển chứ không cần tác động cơ học trực tiếp lên tiếp điểm. Nhờ đó relay có thể dùng dòng điện nhỏ ở mạch điều khiển để điều khiển dòng điện lớn ở mạch tải, và mạch điều khiển cách li (tách rời) về điện với mạch tải, giúp an toàn và có thể điều khiển từ xa, tự động.
c) Tại sao lại cần nguồn điều khiển cho relay điện từ?
Relay đóng – ngắt tiếp điểm là nhờ lực hút của nam châm điện. Muốn cuộn dây trở thành nam châm điện (sinh từ trường hút được lá thép) thì phải có dòng điện chạy qua cuộn dây, mà muốn có dòng điện này thì phải có nguồn điện cấp cho mạch điều khiển.
Nếu không có nguồn điều khiển thì không có dòng qua cuộn dây → không có từ trường → không sinh ra lực hút → tiếp điểm không được đóng (hoặc mở), tức relay không hoạt động. Vì vậy nguồn điều khiển là bắt buộc để tạo dòng kích cho cuộn dây, qua đó điều khiển việc đóng – ngắt mạch tải.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.