Giải Câu hỏi trang 53 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Bộ khuếch đại thuật toán có vai trò gì trong việc hiệu chuẩn thiết bị đo?
Lời giải
Vai trò của bộ khuếch đại thuật toán (op-amp) trong việc hiệu chuẩn thiết bị đo
Tín hiệu điện lấy ra từ cảm biến thường rất nhỏ (cỡ mV hoặc A) và chưa khớp với mức mà bộ phận hiển thị cần. Op-amp được mắc giữa cảm biến và đầu ra để xử lí tín hiệu, và chính nhờ nó mà ta hiệu chuẩn (căn chỉnh) được thiết bị đo. Cụ thể:
a) Khuếch đại tín hiệu về đúng thang đo (hiệu chuẩn độ nhạy).
Op-amp làm tăng biên độ tín hiệu nhỏ từ cảm biến lên mức đủ lớn để đồng hồ, màn hình số hiển thị được. Với mạch khuếch đại không đảo, hệ số khuếch đại đặt bằng tỉ số các điện trở:
Khi hiệu chuẩn, ta chỉnh hoặc để có giá trị sao cho một khoảng biến thiên của đại lượng đo ứng đúng với khoảng số chỉ mong muốn, tức là căn độ dốc (độ nhạy) của thiết bị theo giá trị mẫu đã biết.
b) Bù điểm 0 (hiệu chuẩn điểm không).
Cảm biến thực tế thường có điện áp lệch ngay cả khi đại lượng đo bằng 0. Bằng cách cộng thêm một điện áp hiệu chỉnh vào đầu vào op-amp (mạch cộng), ta đưa đầu ra về đúng 0 khi không có tín hiệu, loại bỏ sai số hệ thống.
c) Cách li và không gây sai số tải.
Trở kháng vào rất lớn của op-amp () gần như không lấy dòng từ cảm biến, nên phép đo không làm sai lệch chính đại lượng cần đo. Ngoài ra, với mạng phản hồi thích hợp op-amp còn có thể tuyến tính hóa đặc tính phi tuyến của một số cảm biến.
Kết luận: Op-amp khuếch đại và xử lí tín hiệu từ cảm biến; nhờ điều chỉnh được hệ số khuếch đại () và điện áp bù điểm 0, nó cho phép căn số chỉ của thiết bị trùng khớp các giá trị chuẩn — đó chính là việc hiệu chuẩn thiết bị đo.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.