Mục lục Bài 68/68
Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 57 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 9. Khuếch đại thuật toán và thiết bị đầu ra   Đã kiểm

Đề bài

Tại sao khi đưa tay tới gần vòi nước (Hình 9.9) thì tín hiệu phản xạ hồng ngoại tới đầu thu hồng ngoại lại tăng lên?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 57 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ mô hình vòi nước rửa tay tự động: cặp đầu thu phát được gắn ở phía dưới vòi nước, hướng xuống. D₁ là diode phát hồng ngoại và D₂ là diode thu hồng ngoại, đặt cạnh nhau. Từ D₁ phát ra tia hồng ngoại (mũi tên nét đứt màu đỏ) chiếu xuống bàn tay đưa vào phía dưới, tia này phản xạ trên bàn tay rồi quay trở lại đầu thu D₂.

Lời giải

Nguyên lí hoạt động của cảm biến hồng ngoại: Diode phát D1D_1 phát ra một chùm tia hồng ngoại (phân kì) chiếu xuống phía dưới vòi. Diode thu D2D_2 đặt cạnh D1D_1 chỉ ghi nhận được tín hiệu khi có một bề mặt phản xạ chùm tia đó quay trở lại đầu thu.

a) Khi chưa đưa tay vào: Chùm tia hồng ngoại từ D1D_1 truyền thẳng ra khoảng không phía dưới vòi mà không gặp vật cản nào ở gần. Vì không có bề mặt phản xạ, nên hầu như không có tia hồng ngoại nào quay lại D2D_2. Tín hiệu mà D2D_2 nhận được rất nhỏ (gần bằng 00), mạch chưa mở van nước.

b) Khi đưa tay tới gần vòi: Bàn tay đóng vai trò một bề mặt phản xạ (tán xạ khuếch tán). Chùm tia từ D1D_1 chiếu tới bàn tay bị phản xạ, một phần quay ngược trở lại đúng vị trí đầu thu D2D_2, nên D2D_2 bắt đầu nhận được tín hiệu hồng ngoại phản xạ.

c) Vì sao tín hiệu phản xạ *tăng lên khi tay lại gần*: Cường độ (năng lượng truyền qua một đơn vị diện tích trong một đơn vị thời gian) của bức xạ nhận được giảm nhanh khi khoảng cách tăng, gần đúng theo quy luật nghịch đảo bình phương khoảng cách:
I∼1d2I \sim \dfrac{1}{d^{2}}
với dd là khoảng cách từ bàn tay tới cặp đầu thu – phát. Khi tay đưa càng lại gần (dd càng nhỏ):
- Chùm tia phản xạ từ tay quay về D2D_2 đi quãng đường ngắn hơn nên ít bị loe rộng và suy giảm;
- Đầu thu D2D_2 hứng được chùm phản xạ dưới một góc khối lớn hơn.

Do đó cường độ tín hiệu hồng ngoại tới D2D_2 tăng lên. Khi tín hiệu này đủ lớn, mạch khuếch đại thuật toán nhận biết có tay và điều khiển mở van cho nước chảy.

Đáp số

Chưa có tay: tia hồng ngoại truyền thẳng ra khoảng không, không có vật phản xạ nên D₂ gần như không nhận được tín hiệuCó tay: bàn tay phản xạ (tán xạ) tia hồng ngoại trở lại nên D₂ nhận được tín hiệuTay càng gần, khoảng cách d càng nhỏ; cường độ bức xạ giảm theo khoảng cách (I∼1/d2I \sim 1/d^2) nên khi d nhỏ, cường độ tín hiệu phản xạ tới D₂ tăng lên

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.