Giải Câu hỏi trang 57 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Tại sao khi đưa tay tới gần vòi nước (Hình 9.9) thì tín hiệu phản xạ hồng ngoại tới đầu thu hồng ngoại lại tăng lên?
Hình vẽ mô hình vòi nước rửa tay tự động: cặp đầu thu phát được gắn ở phía dưới vòi nước, hướng xuống. D₁ là diode phát hồng ngoại và D₂ là diode thu hồng ngoại, đặt cạnh nhau. Từ D₁ phát ra tia hồng ngoại (mũi tên nét đứt màu đỏ) chiếu xuống bàn tay đưa vào phía dưới, tia này phản xạ trên bàn tay rồi quay trở lại đầu thu D₂.
Lời giải
Nguyên lí hoạt động của cảm biến hồng ngoại: Diode phát phát ra một chùm tia hồng ngoại (phân kì) chiếu xuống phía dưới vòi. Diode thu đặt cạnh chỉ ghi nhận được tín hiệu khi có một bề mặt phản xạ chùm tia đó quay trở lại đầu thu.
a) Khi chưa đưa tay vào: Chùm tia hồng ngoại từ truyền thẳng ra khoảng không phía dưới vòi mà không gặp vật cản nào ở gần. Vì không có bề mặt phản xạ, nên hầu như không có tia hồng ngoại nào quay lại . Tín hiệu mà nhận được rất nhỏ (gần bằng ), mạch chưa mở van nước.
b) Khi đưa tay tới gần vòi: Bàn tay đóng vai trò một bề mặt phản xạ (tán xạ khuếch tán). Chùm tia từ chiếu tới bàn tay bị phản xạ, một phần quay ngược trở lại đúng vị trí đầu thu , nên bắt đầu nhận được tín hiệu hồng ngoại phản xạ.
c) Vì sao tín hiệu phản xạ *tăng lên khi tay lại gần*: Cường độ (năng lượng truyền qua một đơn vị diện tích trong một đơn vị thời gian) của bức xạ nhận được giảm nhanh khi khoảng cách tăng, gần đúng theo quy luật nghịch đảo bình phương khoảng cách:
với là khoảng cách từ bàn tay tới cặp đầu thu – phát. Khi tay đưa càng lại gần ( càng nhỏ):
- Chùm tia phản xạ từ tay quay về đi quãng đường ngắn hơn nên ít bị loe rộng và suy giảm;
- Đầu thu hứng được chùm phản xạ dưới một góc khối lớn hơn.
Do đó cường độ tín hiệu hồng ngoại tới tăng lên. Khi tín hiệu này đủ lớn, mạch khuếch đại thuật toán nhận biết có tay và điều khiển mở van cho nước chảy.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.