Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 12 Chuyên đề Vật lí 11

Chuyên đề 1. Trường hấp dẫn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ biểu thức (1.2) hãy chứng tỏ rằng, tại mỗi vị trí ở gần bề mặt của Trái Đất trong một phạm vi không lớn thì g là hằng số. Tính giá trị của g khi đó.

Lời giải

a) Chứng tỏ gg là hằng số ở gần mặt đất

Từ biểu thức (1.2), cường độ trường hấp dẫn (gia tốc rơi tự do) do Trái Đất gây ra tại điểm cách tâm Trái Đất một khoảng rr là:

g=GMr2g = \dfrac{GM}{r^2}

trong đó GG là hằng số hấp dẫn, MM là khối lượng Trái Đất.

Xét một điểm ở gần bề mặt Trái Đất, ở độ cao hh so với mặt đất thì khoảng cách tới tâm Trái Đất là:

r=R+hr = R + h

với RR là bán kính Trái Đất. Khi đó:

g=GM(R+h)2g = \dfrac{GM}{(R+h)^2}

Vì ta chỉ xét trong một phạm vi không lớn ở gần mặt đất nên độ cao hh rất nhỏ so với bán kính Trái Đất: h≪Rh \ll R (bán kính Trái Đất R≈6400R \approx 6400 km rất lớn). Do đó có thể bỏ qua hh bên cạnh RR:

R+h≈RR + h \approx R

Suy ra:

g=GM(R+h)2≈GMR2g = \dfrac{GM}{(R+h)^2} \approx \dfrac{GM}{R^2}

Vế phải GMR2\dfrac{GM}{R^2} chỉ gồm các đại lượng GG, MM, RR đều không đổi, nên gg có giá trị không đổi (là hằng số) tại mọi vị trí ở gần mặt đất trong phạm vi không lớn (đpcm).

b) Tính giá trị của gg

Thay các giá trị: G=6,67⋅10−11 N·m2/kg2G = 6{,}67\cdot 10^{-11}\ \text{N·m}^2/\text{kg}^2; M=6,0⋅1024M = 6{,}0\cdot 10^{24} kg; R=6400R = 6400 km =6,4⋅106= 6{,}4\cdot 10^{6} m:

g=GMR2=6,67⋅10−11⋅6,0⋅1024(6,4⋅106)2g = \dfrac{GM}{R^2} = \dfrac{6{,}67\cdot 10^{-11}\cdot 6{,}0\cdot 10^{24}}{\left(6{,}4\cdot 10^{6}\right)^2}

g=40,02⋅101340,96⋅1012≈9,77 m/s2≈9,8 m/s2g = \dfrac{40{,}02\cdot 10^{13}}{40{,}96\cdot 10^{12}} \approx 9{,}77\ \text{m/s}^2 \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2

Giá trị này đúng bằng gia tốc rơi tự do quen thuộc ở gần mặt đất.

Đáp số

đpcmg = GM/R² ≈ 9,8 m/s²

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.