Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi 2 trang 17 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 2. Cường độ trường hấp dẫn   Đã kiểm

Đề bài

Từ kết quả thu được ở câu 1, hãy chứng tỏ rằng: Lực hấp dẫn của Trái Đất tác dụng lên các vật ở gần mặt đất có độ lớn F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g}, lực này luôn hướng về tâm của Trái Đất.

Lời giải

Nhắc lại kết quả câu 1. Cường độ trường hấp dẫn do Trái Đất (khối lượng MM, bán kính RR) gây ra tại một điểm cách tâm một khoảng rr có độ lớn

g=GMr2,g = G\dfrac{M}{r^2},

với GG là hằng số hấp dẫn. Vectơ cường độ trường hấp dẫn g⃗\vec{g} tại điểm đó luôn hướng về tâm Trái Đất (vì lực hấp dẫn là lực hút).

a) Chứng tỏ F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g}.

Theo định nghĩa, cường độ trường hấp dẫn tại một điểm bằng lực hấp dẫn mà trường tác dụng lên một đơn vị khối lượng đặt tại điểm đó:

g⃗=F⃗hdm.\vec{g} = \dfrac{\vec{F}_{hd}}{m}.

Suy ra lực hấp dẫn mà Trái Đất tác dụng lên vật khối lượng mm đặt tại điểm đó là

F⃗hd=mg⃗.(đpcm)\vec{F}_{hd} = m\vec{g}. \quad (\text{đpcm})

Xét vật ở gần mặt đất, tức r≈Rr \approx R. Khi đó độ lớn của lực hấp dẫn:

Fhd=m g=m⋅GMR2=GMmR2,F_{hd} = m\,g = m\cdot G\dfrac{M}{R^2} = G\dfrac{Mm}{R^2},

đúng bằng biểu thức của định luật vạn vật hấp dẫn. Như vậy đại lượng g=GMR2≈9,8 m/s2g = G\dfrac{M}{R^2} \approx 9{,}8\ \text{m/s}^2 chính là gia tốc rơi tự do (gia tốc trọng trường) tại mặt đất, không phụ thuộc khối lượng mm của vật.

b) Chứng tỏ lực này luôn hướng về tâm Trái Đất.

Trong hệ thức F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g}, khối lượng m>0m > 0 là đại lượng vô hướng dương, nên vectơ F⃗hd\vec{F}_{hd} luôn cùng phương, cùng chiều với vectơ g⃗\vec{g}.

Mà theo câu 1, tại mọi điểm g⃗\vec{g} luôn hướng về tâm Trái Đất. Do đó lực hấp dẫn F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g} mà Trái Đất tác dụng lên vật ở gần mặt đất cũng luôn hướng về tâm Trái Đất. (đpcm)(\text{đpcm})

Kết luận. Lực hấp dẫn của Trái Đất tác dụng lên vật ở gần mặt đất có độ lớn Fhd=mgF_{hd} = mg (với g=GMR2g = G\dfrac{M}{R^2}), biểu diễn dưới dạng vectơ là F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g}, và luôn hướng về tâm Trái Đất — đó chính là trọng lực đặt lên vật.

Đáp số

đpcm: F⃗hd=mg⃗\vec{F}_{hd} = m\vec{g}, luôn hướng về tâm Trái Đất

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.