Giải Câu hỏi trang 35 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Hãy rút ra ưu, nhược điểm của việc truyền dữ liệu dưới dạng số so với việc truyền dữ liệu dưới dạng tương tự theo các gợi ý sau:
a) Ảnh hưởng của nhiễu.
b) Suy giảm trong quá trình truyền và ghi/đọc.
c) Chất lượng tín hiệu và số lần sao chép.
d) Khả năng khôi phục tín hiệu.
e) Khả năng nén, lưu trữ, xử lí, bảo mật.
g) Cho phép nhiều người dùng.
Lời giải
## Ưu, nhược điểm của truyền dữ liệu dạng số so với dạng tương tự
Khái niệm: Tín hiệu *tương tự* (analog) biến thiên liên tục theo thời gian; tín hiệu *số* (digital) được mã hoá thành dãy bit chỉ gồm hai mức rời rạc và .
### a) Ảnh hưởng của nhiễu
- Dạng tương tự: nhiễu cộng trực tiếp vào tín hiệu, làm thay đổi giá trị của nó và khó tách khỏi tín hiệu gốc, nên sai lệch thông tin ngay cả khi nhiễu nhỏ.
- Dạng số: tín hiệu chỉ nhận hai mức và ; chừng nào bộ thu còn phân biệt được hai mức thì thông tin vẫn đúng hoàn toàn.
→ Ưu điểm: truyền dạng số ít chịu ảnh hưởng của nhiễu hơn dạng tương tự.
###
b) Suy giảm trong quá trình truyền và ghi/đọc
- Dạng tương tự: biên độ suy giảm theo khoảng cách; khuếch đại thì khuếch đại luôn cả nhiễu đã tích luỹ nên không khôi phục được tín hiệu gốc.
- Dạng số: tại các trạm lặp, thiết bị nhận lại chuỗi bit rồi phát đi tín hiệu mới "sạch", sai lệch không tích luỹ; dù biên độ giảm, chỉ cần còn phân biệt được và thì thông tin được giữ nguyên.
→ Ưu điểm: truyền dạng số bền với sự suy giảm, hầu như không mất thông tin.
###
c) Chất lượng tín hiệu và số lần sao chép
- Dạng tương tự: mỗi lần sao chép lại cộng thêm nhiễu, chất lượng giảm dần qua từng thế hệ.
- Dạng số: sao chép là sao chép dãy bit nên bản sao giống hệt bản gốc từng bit.
→ Ưu điểm: dạng số sao chép không giới hạn số lần mà chất lượng không đổi.
###
d) Khả năng khôi phục tín hiệu
- Dạng tương tự: khi đã nhiễu, suy giảm thì không khôi phục chính xác được dạng sóng gốc.
- Dạng số: dùng bộ lặp (chỉnh lại các mức , chuẩn) và mã phát hiện – sửa lỗi để khôi phục đúng dữ liệu ban đầu.
→ Ưu điểm: dạng số có khả năng khôi phục và sửa lỗi tốt.
###
e) Khả năng nén, lưu trữ, xử lí, bảo mật
Vì ở dạng dãy bit nên dữ liệu số dễ nén (giảm dung lượng), lưu trữ trên thiết bị số với mật độ cao, xử lí trực tiếp bằng máy tính và mã hoá để bảo mật. Tín hiệu tương tự khó thực hiện hiệu quả các thao tác này.
→ Ưu điểm: dạng số thuận lợi cho nén, lưu trữ, xử lí và bảo mật.
###
g) Cho phép nhiều người dùng
Dữ liệu số dễ ghép kênh (nhiều luồng bit chia sẻ một đường truyền, ví dụ ghép kênh phân chia theo thời gian), cho phép nhiều người dùng cùng dùng chung kênh truyền mà không gây nhiễu lẫn nhau; tín hiệu tương tự khó chia sẻ như vậy.
→ Ưu điểm: dạng số hỗ trợ nhiều người dùng hiệu quả hơn.
---
Nhược điểm của truyền dạng số: cần bước số hoá tín hiệu (lấy mẫu, lượng tử hoá) với các bộ chuyển đổi ADC/DAC nên thiết bị phức tạp hơn; quá trình lượng tử hoá gây sai số lượng tử (mất một phần thông tin của tín hiệu gốc); và thường đòi hỏi băng thông/tốc độ truyền lớn hơn so với dạng tương tự.
Kết luận: So với dạng tương tự, truyền dạng số có nhiều ưu điểm vượt trội (ít nhiễu, ít suy giảm, sao chép – khôi phục không mất chất lượng, dễ nén – lưu trữ – xử lí – bảo mật, phục vụ nhiều người dùng), đổi lại nhược điểm là phải số hoá, thiết bị phức tạp hơn và cần băng thông lớn hơn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.