Chuyên đề học tập Vật lí 12

Giải Hoạt động trang 22 Chuyên đề Vật lí 12

Bài 4. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều   Đã kiểm chéo

Đề bài

Quan sát Hình 4.7a và Hình 4.7b, thực hiện các yêu cầu sau:
1. Nêu sự khác nhau về hình dạng đồ thị điện áp vào và điện áp ra theo thời gian.
2. Mô tả dòng điện chạy trong mạch khi hiệu điện thế giữa anode và cathode của diode là âm hoặc dương.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 22 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.6: Sơ đồ mạch điện chỉnh lưu nửa chu kì gồm nguồn điện xoay chiều uVu_V mắc nối tiếp với một diode bán dẫn D, sau đó nối với điện trở R (điện áp trên R là uRu_R) và một vôn kế V mắc song song với R. Hình 4.7a: Đồ thị điện áp chưa chỉnh lưu uVu_V (V) theo thời gian t (s) là một đường hình sin đối xứng qua trục hoành, biên độ khoảng ±2,0\pm 2{,}0 V, chu kì khoảng 0,0200{,}020 s; tại t=0 giá trị khoảng 1,75 V, đi xuống cực tiểu −2,0-2{,}0 V quanh t≈0,009 s, lên cực đại 2,02{,}0 V quanh t≈0,019 s rồi lặp lại. Trục thời gian chia từ 0,005 đến 0,050 s.

Lời giải

Phân tích mạch chỉnh lưu nửa chu kì (Hình 4.6)

Nguồn xoay chiều uVu_V nối tiếp với diode D và điện trở R. Diode chỉ cho dòng điện đi theo một chiều: từ anode sang cathode khi anode có điện thế cao hơn cathode.

a) So sánh hình dạng đồ thị điện áp vào uVu_V và điện áp ra uRu_R theo thời gian

- Đồ thị điện áp vào uVu_V (Hình 4.7a) là một đường hình sin đối xứng qua trục hoành: trong mỗi chu kì (T≈0,020T \approx 0{,}020 s) có một nửa chu kì dương (uV>0u_V > 0) và một nửa chu kì âm (uV<0u_V < 0), biên độ khoảng ±2,0\pm 2{,}0 V. Đây là điện áp xoay chiều, đổi chiều liên tục.

- Đồ thị điện áp ra uRu_R (Hình 4.7b) chỉ còn những nửa chu kì dương (các "bướu" nhô lên phía trên trục hoành, lặp lại theo chu kì 0,0200{,}020 s), còn các nửa chu kì âm bị cắt bỏ, bằng 0.

⇒\Rightarrow Điểm khác nhau: uVu_V có cả phần dương và phần âm (dao động hai chiều quanh trục thời gian); còn uRu_R chỉ có phần dương (một chiều, không âm). Điện áp ra là điện áp một chiều nhấp nháy (dao động nhưng luôn ≥0\ge 0), không còn đối xứng qua trục hoành như điện áp vào.

b) Mô tả dòng điện trong mạch khi hiệu điện thế giữa anode và cathode của diode là dương hoặc âm

- Khi uAK>0u_{AK} > 0 (anode có điện thế cao hơn cathode): diode được phân cực thuận, lớp tiếp xúc p–n dẫn điện. Diode cho dòng điện chạy qua mạch theo chiều từ anode sang cathode, qua điện trở R, nên có dòng điện trong mạch và trên R xuất hiện điện áp uR>0u_R > 0 (ứng với các nửa chu kì dương của đồ thị ra).

- Khi uAK<0u_{AK} < 0 (anode có điện thế thấp hơn cathode): diode bị phân cực ngược, lớp tiếp xúc p–n khóa, không cho dòng điện qua. Vì vậy không có dòng điện chạy trong mạch (coi như bằng 0), điện áp trên R gần như bằng 0 (uR≈0u_R \approx 0) — ứng với phần đồ thị ra bị cắt ở các nửa chu kì âm.

⇒\Rightarrow Do diode chỉ dẫn điện trong các nửa chu kì dương nên dòng điện trong mạch (và điện áp ra trên R) chỉ còn một chiều: đó là tác dụng chỉnh lưu nửa chu kì của diode.

Đáp số

uVu_V là đường hình sin đối xứng qua trục hoành (có cả nửa chu kì dương và âm); uRu_R chỉ còn các nửa chu kì dương, nửa chu kì âm bị cắt bằng 0 — là điện áp một chiều nhấp nháyKhi uAK>0u_{AK} > 0: diode phân cực thuận, dẫn điện, có dòng điện qua R. Khi uAK<0u_{AK} < 0: diode phân cực ngược, khóa, không có dòng điện trong mạch

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.