Chuyên đề học tập Vật lí 12

Giải Câu hỏi 2 trang 62 Chuyên đề Vật lí 12

Bài 11. Quang phổ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải thích tại sao có sự trùng khớp của vị trí các vạch trong Hình 11.5a và 11.5b.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 62 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình gồm hai dải quang phổ của nguyên tử hydrogen vẽ chồng theo cùng một trục hoành "Bước sóng λ\lambda (nm)", các mốc bước sóng thẳng hàng giữa hai dải.

a) Quang phổ vạch phát xạ: một dải nền ĐEN, trên đó có bốn vạch màu sáng riêng rẽ (các vạch sáng trên nền tối) nằm đúng tại các bước sóng 410410 nm, 434434 nm, 486486 nm và 656656 nm.

b) Quang phổ vạch hấp thụ: một dải nền quang phổ liên tục đủ màu, biến thiên từ tím (bước sóng ngắn, bên trái) qua lam, lục, vàng, cam đến đỏ (bước sóng dài, bên phải); trên nền sáng liên tục đó có bốn vạch TỐI nằm đúng tại các bước sóng 410410 nm, 434434 nm, 486486 nm và 656656 nm.

Vị trí bốn vạch của dải (a) trùng khớp đúng với vị trí bốn vạch tối của dải (b): 410410 nm, 434434 nm, 486486 nm, 656656 nm.

Lời giải

Giải thích sự trùng khớp vị trí các vạch ở Hình 11.5a và 11.5b

a) Bản chất hai loại quang phổ của cùng một chất (hydrogen)

- Hình 11.5a là quang phổ vạch phát xạ của hydrogen: thu được khi khối khí hydrogen loãng bị kích thích (nung nóng, phóng điện). Nguyên tử ở trạng thái năng lượng cao chuyển về trạng thái năng lượng thấp hơn và phát ra photon. Mỗi vạch sáng ứng với một photon có năng lượng đúng bằng hiệu hai mức năng lượng: ε=Ecao−Ethaˊp=hcλ\varepsilon = E_{cao} - E_{th\acute{a}p} = \dfrac{hc}{\lambda}.

- Hình 11.5b là quang phổ vạch hấp thụ của hydrogen: thu được khi chiếu chùm ánh sáng trắng (có quang phổ liên tục đủ màu) qua chính khối khí hydrogen loãng (nguội) rồi phân tích. Nguyên tử ở trạng thái năng lượng thấp hấp thụ đúng những photon có năng lượng bằng hiệu hai mức năng lượng để nhảy lên trạng thái cao hơn, nên tại các bước sóng đó ánh sáng bị thiếu hụt và để lại vạch tối trên nền liên tục.

b) Vì sao các vạch trùng khớp

- Cả hai quá trình phát xạ và hấp thụ đều xảy ra giữa cùng một hệ các mức năng lượng của nguyên tử hydrogen. Nguyên tử phát ra được photon năng lượng nào thì cũng chỉ hấp thụ được đúng photon năng lượng ấy (cùng một hiệu mức năng lượng).

- Do năng lượng photon bằng nhau nên bước sóng tương ứng cũng bằng nhau: λ=hcε\lambda = \dfrac{hc}{\varepsilon} cho giá trị như nhau trong cả hai trường hợp.

- Vì vậy bốn vạch sáng của quang phổ phát xạ (a) nằm đúng tại các bước sóng mà bốn vạch tối của quang phổ hấp thụ (b) xuất hiện: 410410 nm, 434434 nm, 486486 nm và 656656 nm.

Kết luận: Quang phổ vạch phát xạ và quang phổ vạch hấp thụ của cùng một nguyên tố (hydrogen) là "đảo" của nhau; mỗi nguyên tố chỉ phát xạ và hấp thụ những bức xạ có cùng bước sóng xác định, nên vị trí các vạch trong hai hình trùng khớp nhau.

Đáp số

Vì phát xạ và hấp thụ cùng xảy ra giữa cùng hệ mức năng lượng của nguyên tử hydrogen nên photon phát ra và photon bị hấp thụ có cùng năng lượng, cùng bước sóng (410,434,486,656410, 434, 486, 656 nm) → các vạch trùng khớp

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.