Sách bài tập Địa lí 10

Giải Bài 16 trang 29 SBT Địa lí 10

Bài 9. Khí quyển. Các yếu tố khí hậu   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: "Trường Sơn Đông
Trường Sơn Tây
Bên nắng đốt
Bên mưa quây,..."

Giải thích hiện tượng thời tiết trong câu thơ sau của nhà thơ Thuý Bắc:
"Trường Sơn Đông
Trường Sơn Tây
Bên nắng đốt
Bên mưa quây,..."

Gợi ý trả lời

Hiện tượng thời tiết trong câu thơ

Câu thơ của nhà thơ Thuý Bắc mô tả sự tương phản rõ rệt về thời tiết ở hai sườn của dãy Trường Sơn trong cùng một thời điểm: sườn Đông thì *"nắng đốt"* (khô, nóng), còn sườn Tây thì *"mưa quây"* (mưa nhiều). Đây chính là biểu hiện của hiệu ứng phơn (gió phơn) – tác động của địa hình núi đến nhiệt độ và lượng mưa, một nội dung thuộc *các yếu tố ảnh hưởng tới khí hậu* trong SGK Địa lí 10.

a) Nguyên nhân – cơ chế hình thành:

- Khi khối khí ẩm từ biển thổi tới gặp dãy Trường Sơn, nó bị chặn lại và buộc phải bốc lên cao dọc theo sườn đón gió.
- Càng lên cao, nhiệt độ không khí càng giảm (trung bình giảm khoảng 0,6∘C0,6^{\circ}\text{C} trên mỗi 100 m100\,\text{m}). Hơi nước trong khối khí ngưng tụ, tạo thành mây và gây mưa nhiều ở sườn đón gió.
- Sau khi vượt qua đỉnh núi, khối khí đã mất gần hết hơi ẩm; khi tràn xuống sườn khuất gió, không khí bị nén lại và nóng lên (tăng khoảng 1∘C1^{\circ}\text{C} trên mỗi 100 m100\,\text{m}). Vì vậy ở sườn khuất gió, gió trở nên khô và nóng, trời ít mưa, nắng gắt.

b) Giải thích trực tiếp câu thơ:

- Về mùa hạ, gió mùa Tây Nam mang nhiều hơi ẩm thổi tới, Trường Sơn Tây là sườn đón gió nên mưa nhiều → *"Bên mưa quây"*.
- Vượt qua dãy Trường Sơn, gió xuống Trường Sơn Đông (sườn khuất gió) trở nên khô nóng – chính là gió phơn Tây Nam (gió Lào) – nên trời nắng nóng, khô hạn → *"Bên nắng đốt"*.

→ Như vậy, sự khác biệt "bên nắng, bên mưa" giữa hai sườn Trường Sơn trong câu thơ là kết quả của tác động chắn gió của địa hình núi kết hợp với hiệu ứng phơn, làm phân hoá rõ rệt nhiệt độ và lượng mưa giữa hai sườn đón gió và khuất gió.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.