Giải Bài 4 trang 49 SBT Địa lí 10
Đề bài
Cho biểu đồ sau:
– Nhận xét sự thay đổi tỉ suất sinh thô, tỉ suất tử thô của thế giới và các khu vực giai đoạn 2015 – 2020 so với giai đoạn 1950 – 1955.
– Giải thích nguyên nhân và tác động của sự thay đổi đó đối với sự phát triển dân số của thế giới và các khu vực.
Biểu đồ cột thể hiện tỉ suất sinh thô và tỉ suất tử thô (đơn vị ‰) của thế giới và các nhóm nước trong hai giai đoạn 1950 – 1955 và 2015 – 2020. Mỗi nhóm có hai cột: cột sáng là tỉ suất sinh thô, cột đậm là tỉ suất tử thô.
| Nhóm nước | Giai đoạn | Tỉ suất sinh thô (‰) | Tỉ suất tử thô (‰) |
|---|---|---|---|
| Thế giới | 1950 – 1955 | 36,9 | 19,1 |
| Các nước phát triển | 1950 – 1955 | 22,3 | 10,6 |
| Các nước đang phát triển | 1950 – 1955 | 43,7 | 23,1 |
| Thế giới | 2015 – 2020 | 18,5 | 7,5 |
| Các nước phát triển | 2015 – 2020 | 10,6 | 10,2 |
| Các nước đang phát triển | 2015 – 2020 | 20,1 | 7,4 |
Tên biểu đồ: Tỉ suất sinh thô, tử thô của thế giới và các nhóm nước, giai đoạn 1950 – 1955 và giai đoạn 2015 – 2020.
Gợi ý trả lời
a) Nhận xét sự thay đổi tỉ suất sinh thô, tử thô (2015 – 2020 so với 1950 – 1955)
Nhìn chung, cả tỉ suất sinh thô và tỉ suất tử thô của thế giới và các nhóm nước đều giảm, nhưng mức giảm khác nhau:
Tỉ suất sinh thô (đều giảm mạnh):
- Thế giới: giảm từ xuống (giảm ).
- Các nước phát triển: giảm từ xuống (giảm ).
- Các nước đang phát triển: giảm từ xuống (giảm ) – giảm nhiều nhất.
Tỉ suất tử thô (giảm, riêng nước phát triển gần như không đổi):
- Thế giới: giảm từ xuống (giảm ).
- Các nước đang phát triển: giảm từ xuống (giảm ) – giảm mạnh nhất.
- Các nước phát triển: hầu như không đổi, từ xuống (chỉ giảm ).
So sánh giữa các nhóm nước: Giai đoạn 1950 – 1955, các nước đang phát triển có tỉ suất sinh và tử đều cao hơn hẳn các nước phát triển. Đến 2015 – 2020, khoảng cách này thu hẹp: tỉ suất sinh của các nước đang phát triển () vẫn cao hơn nước phát triển (); đáng chú ý tỉ suất tử của các nước phát triển () lại cao hơn các nước đang phát triển ().
b) Giải thích nguyên nhân và tác động
Nguyên nhân thay đổi:
- *Tỉ suất sinh giảm* do: trình độ phát triển kinh tế – xã hội được nâng cao; thực hiện các chính sách dân số (kế hoạch hoá gia đình); trình độ học vấn, nhận thức của người dân tăng lên; vai trò, vị thế của phụ nữ thay đổi; quá trình đô thị hoá và tâm lí, tập quán sinh đẻ thay đổi.
- *Tỉ suất tử giảm* do: tiến bộ về y tế, khoa học – kĩ thuật; điều kiện sống, mức sống, dinh dưỡng và chăm sóc sức khoẻ được cải thiện.
- *Riêng các nước phát triển tỉ suất tử không giảm (thậm chí còn cao)* là do dân số đã già hoá, tỉ lệ người cao tuổi lớn nên tỉ suất tử thô duy trì ở mức cao dù y tế rất phát triển.
Tác động đến sự phát triển dân số:
- Vì sinh giảm nhanh hơn hoặc nhiều hơn tử nên tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên giảm, quy mô dân số tăng chậm lại:
- Thế giới: gia tăng tự nhiên giảm từ () xuống ().
- Các nước đang phát triển: giảm từ () xuống () nhưng vẫn còn cao, nên dân số vẫn tăng và đây là nhóm đóng góp chủ yếu vào gia tăng dân số thế giới.
- Các nước phát triển: giảm từ () xuống chỉ còn () – gần như không tăng, dân số ổn định, có nguy cơ già hoá dân số và thiếu hụt lao động.
- Sự thay đổi này làm cơ cấu dân số theo tuổi biến đổi: các nước đang phát triển dần chuyển sang cơ cấu dân số già; các nước phát triển già hoá sâu sắc, đặt ra các vấn đề về nguồn lao động, an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.