Sách bài tập Hoá học 10

Giải Bài 4.13 trang 11 SBT Hoá học 10

Bài 4. Cấu trúc lớp vỏ electron của nguyên tử

Đề bài

Cho các nguyên tố có điện tích hạt nhân như sau: Z=7Z = 7; Z=14Z = 14 và Z=21Z = 21.
Biểu diễn cấu hình electron của nguyên tử theo ô orbital. Tại sao lại phân bố như vậy?

Lời giải

Nguyên tắc chung (SGK Hoá 10 – KNTT): Khi phân bố electron vào các ô orbital ta tuân theo:
- Nguyên lí vững bền: electron chiếm lần lượt các orbital có mức năng lượng từ thấp đến cao: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d ...1s\,2s\,2p\,3s\,3p\,4s\,3d\,...
- Nguyên lí Pauli: mỗi orbital chứa tối đa 2 electron và chúng phải có chiều tự quay (spin) ngược nhau (↑↓\uparrow\downarrow).
- Quy tắc Hund: trong cùng một phân lớp, các electron phân bố vào các orbital sao cho số electron độc thân là tối đa và các electron này có chiều spin giống nhau (↑ ↑ ↑\uparrow\ \uparrow\ \uparrow).

a) Z=7Z = 7 (Nitơ, N): Cấu hình electron 1s2 2s2 2p31s^2\,2s^2\,2p^3.

Biểu diễn theo ô orbital (mỗi ô là một orbital):

1s1s: [↑↓][\uparrow\downarrow] 2s2s: [↑↓][\uparrow\downarrow] 2p2p: [↑ ][↑ ][↑ ][\uparrow\,][\uparrow\,][\uparrow\,]

Giải thích: Phân lớp 2p2p có 3 orbital. Theo quy tắc Hund, 3 electron của 2p32p^3 được phân bố vào 3 orbital riêng rẽ, mỗi ô một electron với spin cùng chiều (↑\uparrow) để số electron độc thân là lớn nhất (3 electron độc thân), chứ không ghép đôi vào 1 – 2 orbital.

b) Z=14Z = 14 (Silic, Si): Cấu hình electron 1s2 2s2 2p6 3s2 3p21s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^2.

Biểu diễn theo ô orbital:

1s1s: [↑↓][\uparrow\downarrow] 2s2s: [↑↓][\uparrow\downarrow] 2p2p: [↑↓][↑↓][↑↓][\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow] 3s3s: [↑↓][\uparrow\downarrow] 3p3p: [↑ ][↑ ][  ][\uparrow\,][\uparrow\,][\ \ ]

Giải thích: Các phân lớp 1s,2s,2p,3s1s,2s,2p,3s đều bão hoà nên các ô đều có cặp electron ghép đôi spin ngược nhau (nguyên lí Pauli). Ở phân lớp 3p23p^2, theo quy tắc Hund, 2 electron được xếp vào 2 orbital khác nhau với spin cùng chiều (↑ ↑\uparrow\ \uparrow) để có 2 electron độc thân, orbital thứ ba còn trống.

c) Z=21Z = 21 (Scandi, Sc): Theo nguyên lí vững bền, phân lớp 4s4s có mức năng lượng thấp hơn 3d3d nên được điền trước. Cấu hình electron: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d1 4s21s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^1\,4s^2, viết gọn [Ar]3d1 4s2[\text{Ar}]3d^1\,4s^2.

Biểu diễn theo ô orbital (phần sau lõi Ar):

3d3d: [↑ ][  ][  ][  ][  ][\uparrow\,][\ \ ][\ \ ][\ \ ][\ \ ] 4s4s: [↑↓][\uparrow\downarrow]

(Đầy đủ: 1s[↑↓] 2s[↑↓] 2p[↑↓][↑↓][↑↓] 3s[↑↓] 3p[↑↓][↑↓][↑↓] 3d[↑ ][ ][ ][ ][ ] 4s[↑↓]1s[\uparrow\downarrow]\ 2s[\uparrow\downarrow]\ 2p[\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow]\ 3s[\uparrow\downarrow]\ 3p[\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow][\uparrow\downarrow]\ 3d[\uparrow\,][\ ][\ ][\ ][\ ]\ 4s[\uparrow\downarrow])

Giải thích: Theo nguyên lí vững bền, electron điền vào 4s4s (năng lượng thấp hơn) trước rồi mới tới 3d3d, nên 4s4s bão hoà 4s24s^2 (2 electron ghép đôi spin ngược nhau theo Pauli) và 3d3d chỉ có 1 electron độc thân nằm ở một orbital. Khi viết cấu hình electron thì sắp xếp lại 3d3d trước 4s4s theo thứ tự lớp.

Đáp số

N (Z=7Z=7): 1s22s22p31s^2 2s^2 2p^3 – 2p2p có 3 electron độc thân spin song song (quy tắc Hund)Si (Z=14Z=14): 1s22s22p63s23p21s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^2 – 3p3p có 2 electron độc thân spin song songSc (Z=21Z=21): [Ar]3d14s2[\text{Ar}]3d^1 4s^2 – 4s4s điền trước 3d3d (nguyên lí vững bền), 3d3d có 1 electron độc thân

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.