Sách bài tập Hoá học 10

Giải Bài 7.20 trang 20 SBT Hoá học 10

Bài 7. Xu hướng biến đổi thành phần và một số tính chất của hợp chất trong một chu kì   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nguyên tố X có electron phân lớp ngoài cùng là np2np^2, nguyên tố Y có electron phân lớp ngoài cùng là np3np^3. Hợp chất khí với hydrogen của X chứa a% khối lượng X, oxide ứng với hoá trị cao nhất của Y chứa b% khối lượng Y. Tỉ số a:b=3,365a:b = 3,365. Hợp chất A tạo bởi X và Y có nhiều ứng dụng chỉnh hình trong lĩnh vực y khoa, vật liệu này cũng là một sự thay thế cho PEEK (polyether ether ketone) và titan, được sử dụng cho các thiết bị tổng hợp tuỷ sống. Khối lượng mol của A là 140 g/mol.

a) Xác định X, Y.

b) Viết công thức hợp chất khí với hydrogen của X, oxide ứng với hoá trị cao nhất, hydroxide tương ứng của X, Y và nêu tính acid – base của chúng.

Lời giải

## a) Xác định X, Y

- X có electron phân lớp ngoài cùng là np2np^2 → cấu hình lớp ngoài cùng là ns2np2ns^2np^2 → X có 4 electron hoá trị, thuộc nhóm IVA. Hợp chất khí với hydrogen của X là XH4XH_4.
- Y có electron phân lớp ngoài cùng là np3np^3 → cấu hình lớp ngoài cùng là ns2np3ns^2np^3 → Y có 5 electron hoá trị, thuộc nhóm VA. Oxide ứng với hoá trị cao nhất của Y là Y2O5Y_2O_5.

Phần trăm khối lượng của X trong XH4XH_4 và của Y trong Y2O5Y_2O_5:

a=XX+4⋅100% ;b=2Y2Y+80⋅100%a=\dfrac{X}{X+4}\cdot 100\%\,;\qquad b=\dfrac{2Y}{2Y+80}\cdot 100\%

Theo giả thiết a:b=3,365a:b=3{,}365:

XX+4:2Y2Y+80=3,365⇒2XY+80X2XY+8Y=3,365⇒80X=4,73XY+26,92Y(I)\dfrac{X}{X+4}:\dfrac{2Y}{2Y+80}=3{,}365\Rightarrow \dfrac{2XY+80X}{2XY+8Y}=3{,}365\Rightarrow 80X=4{,}73XY+26{,}92Y\quad (I)

Trong hợp chất A, X có hoá trị IV, Y có hoá trị III nên A có dạng X3Y4X_3Y_4. Với MA=140M_A=140 g/mol:

3X+4Y=140(II)3X+4Y=140\quad (II)

Từ (II) rút Y=140−3X4Y=\dfrac{140-3X}{4}, thế vào (I) ta được:

3,5475X2−65,36X−942,2=0⇒X1=27,93 (nhận); X2=−9,5<0 (loại)3{,}5475X^2-65{,}36X-942{,}2=0\Rightarrow X_1=27{,}93\ \text{(nhận)};\ X_2=-9{,}5<0\ \text{(loại)}

Vậy X=27,93≈28X=27{,}93\approx 28 → X là silicon (Si); Y=140−3⋅27,934=14,05≈14Y=\dfrac{140-3\cdot 27{,}93}{4}=14{,}05\approx 14 → Y là nitrogen (N).

*Kiểm tra lại:* 3⋅28+4⋅14=1403\cdot 28+4\cdot 14=140 ✓; a=2832⋅100%=87,5%a=\dfrac{28}{32}\cdot 100\%=87{,}5\%; b=28108⋅100%≈25,93%b=\dfrac{28}{108}\cdot 100\%\approx 25{,}93\%; a:b≈3,37a:b\approx 3{,}37 (phù hợp với 3,365, sai lệch nhỏ do làm tròn) ✓

Vậy hợp chất A là Si3N4Si_3N_4 (silicon nitride) — vật liệu gốm có nhiều ứng dụng chỉnh hình trong y khoa, thay thế cho PEEK và titan trong các thiết bị tổng hợp tuỷ sống.

##

b) Công thức các hợp chất và tính acid – base

Với X là Si (nhóm IVA):

- Hợp chất khí với hydrogen: SiH4SiH_4.
- Oxide ứng với hoá trị cao nhất: SiO2SiO_2 là acidic oxide (oxide acid).
- Hydroxide tương ứng: H2SiO3H_2SiO_3 (hay H4SiO4H_4SiO_4, tức H2SiO3.H2OH_2SiO_3.H_2O) là acid yếu.

Với Y là N (nhóm VA):

- Hợp chất khí với hydrogen: NH3NH_3.
- Oxide ứng với hoá trị cao nhất: N2O5N_2O_5 là acidic oxide, tan trong nước tạo thành hydroxide tương ứng.
- Hydroxide tương ứng: HNO3HNO_3 là acid mạnh.

*Nhận xét:* H2SiO3H_2SiO_3 là acid yếu còn HNO3HNO_3 là acid mạnh, phù hợp với xu hướng trong một chu kì: từ trái sang phải, tính acid của oxide và hydroxide cao nhất tăng dần.

Đáp số

X là silicon (Si), Y là nitrogen (N); hợp chất A là Si3N4Si_3N_4 (silicon nitride)Si: SiH4SiH_4; SiO2SiO_2 là acidic oxide; H2SiO3H_2SiO_3 là acid yếu. N: NH3NH_3; N2O5N_2O_5 là acidic oxide; HNO3HNO_3 là acid mạnh

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.