Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 5.11 trang 16 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 5. Khúc xạ ánh sáng

Đề bài

Một tia sáng SI đi từ không khí (môi trường 1) vào một khối trong suốt (môi trường 2) theo phương IJ, sau đó cho tia khúc xạ JK nằm trong môi trường (3) có phương song song với tia tới SI như Hình 5.2. Có thể kết luận môi trường 3 là môi trường gì?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 16 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.2: Tia sáng SI từ môi trường (1) ở bên trái tới điểm I trên mặt phân cách thẳng đứng, góc tới a. Vào khối môi trường (2) (dải chữ nhật đứng), tia IJ truyền tới điểm J ở mặt phân cách bên phải. Từ J tia khúc xạ JK đi ra môi trường (3) với góc b (góc khúc xạ tại J), tia JK song song với tia tới SI. Các đường nét đứt nằm ngang là pháp tuyến tại I và J.

Lời giải

Phân tích hình vẽ. Khối trong suốt (môi trường 2) là một bản mặt song song, nên hai mặt phân cách tại II và tại JJ song song với nhau. Do đó hai pháp tuyến tại II và tại JJ cũng song song với nhau.

a) Thiết lập các hệ thức khúc xạ.

- Tại II (ánh sáng đi từ môi trường 1 sang môi trường 2), gọi góc tới là aa và góc khúc xạ trong khối là rr. Định luật khúc xạ ánh sáng:
n1sin⁡a=n2sin⁡rn_1\sin a = n_2\sin r

- Tia IJIJ gặp mặt phân cách bên phải tại JJ. Vì hai pháp tuyến song song nên góc tới tại JJ (trong môi trường 2) đúng bằng góc khúc xạ rr ở trên. Ánh sáng đi từ môi trường 2 sang môi trường 3 với góc khúc xạ bb:
n2sin⁡r=n3sin⁡bn_2\sin r = n_3\sin b

Nhân (loại bỏ) đại lượng chung n2sin⁡rn_2\sin r, ta được:
n1sin⁡a=n3sin⁡bn_1\sin a = n_3\sin b

b) Dùng điều kiện tia ló song song tia tới.

Vì tia JKJK song song với tia tới SISI, mà pháp tuyến tại JJ lại song song với pháp tuyến tại II, nên góc khúc xạ tại JJ bằng góc tới tại II:
b=a  ⇒  sin⁡b=sin⁡ab = a \;\Rightarrow\; \sin b = \sin a

Thay vào hệ thức trên:
n1sin⁡a=n3sin⁡a  ⇒  n3=n1n_1\sin a = n_3\sin a \;\Rightarrow\; n_3 = n_1

c) Kết luận.

Môi trường 3 có chiết suất bằng chiết suất của môi trường 1. Vì môi trường 1 là không khí nên môi trường 3 cũng là không khí (hay một môi trường có cùng chiết suất với không khí). Khi đó khối trong suốt đóng vai trò một bản mặt song song: tia ló luôn song song với tia tới.

Đáp số

n1sin⁡a=n3sin⁡bn_1\sin a = n_3\sin bb=ab = a nên n3=n1n_3 = n_1Môi trường 3 là không khí (chiết suất bằng môi trường 1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.