Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 7.5 trang 20 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 7. Lăng kính

Đề bài

Một tia sáng tới vuông góc với mặt AB của tiết diện thẳng của một lăng kính có chiết suất n=1,41n = 1,41 và góc ở đỉnh A=30∘A = 30^\circ, B là góc vuông (Hình 7.3). Tính góc lệch của tia sáng qua lăng kính. Cho biết sin⁡30∘=0,5\sin 30^\circ = 0,5; sin⁡45∘≈0,7\sin 45^\circ \approx 0,7.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 20 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.3: Tiết diện thẳng là tam giác ABC vuông tại B. Đỉnh A ở trên, góc ở đỉnh A=30∘A=30^\circ; cạnh AB thẳng đứng bên trái, cạnh BC nằm ngang ở đáy, góc vuông tại B. Tia sáng tới SI đi ngang từ trái, vuông góc với mặt AB, đi thẳng vào trong tới điểm J trên mặt AC; tại J có góc tới i2i_2 và góc khúc xạ r2r_2, tia ló ra ngoài theo phương JR đi xuống phải.

Lời giải

Phân tích đường đi của tia sáng

Tia sáng SISI tới vuông góc với mặt ABAB nên truyền thẳng vào trong lăng kính (không bị khúc xạ tại ABAB, góc lệch tại mặt này bằng 00), đi tới điểm JJ trên mặt ACAC.

a) Góc tới tại mặt AC

Vì tia IJIJ vuông góc với ABAB, dựa vào hình học của tiết diện (tam giác ABCABC vuông tại BB, góc ở đỉnh A=30∘A = 30^\circ), góc tới tại mặt ACAC bằng góc ở đỉnh:
i2=A=30∘i_2 = A = 30^\circ

b) Góc khúc xạ của tia ló tại AC

Tại JJ, tia sáng đi từ môi trường chiết quang hơn (thủy tinh, chiết suất nn) ra không khí. Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng:
nsin⁡i2=sin⁡r2n\sin i_2 = \sin r_2
sin⁡r2=nsin⁡i2=1,41×sin⁡30∘=1,41×0,5=0,705≈0,7=sin⁡45∘\sin r_2 = n\sin i_2 = 1{,}41 \times \sin 30^\circ = 1{,}41 \times 0{,}5 = 0{,}705 \approx 0{,}7 = \sin 45^\circ
⇒r2=45∘\Rightarrow r_2 = 45^\circ

(Vì r2=45∘<90∘r_2 = 45^\circ < 90^\circ nên tia sáng ló được ra ngoài, không bị phản xạ toàn phần.)

c) Góc lệch của tia sáng qua lăng kính

Tia sáng chỉ bị đổi hướng tại mặt ACAC. Góc lệch giữa tia ló JRJR và tia tới (phương IJIJ) là:
D=r2−i2=45∘−30∘=15∘D = r_2 - i_2 = 45^\circ - 30^\circ = 15^\circ

Kiểm tra: sin⁡r2=1,41×0,5=0,705≈sin⁡45∘\sin r_2 = 1{,}41 \times 0{,}5 = 0{,}705 \approx \sin 45^\circ ✓. Tại mặt ABAB không có khúc xạ nên toàn bộ độ lệch do mặt ACAC gây ra, D=15∘D = 15^\circ.

Vậy góc lệch của tia sáng qua lăng kính là D=15∘D = 15^\circ.

Đáp số

i2=30∘i_2 = 30^\circr2=45∘r_2 = 45^\circD=r2−i2=15∘D = r_2 - i_2 = 15^\circ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.