Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 7.10 trang 21 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 7. Lăng kính

Đề bài

Lăng kính thuỷ tinh có tiết diện thẳng là tam giác ABCABC cân tại đỉnh AA. Một tia sáng đơn sắc được chiếu vuông góc tới mặt bên ABAB. Sau hai lần phản xạ toàn phần trên hai mặt ACAC và ABAB, tia sáng ló ra khỏi đáy BCBC theo phương vuông góc với BCBC. Vẽ đường truyền của tia sáng và tính góc chiết quang AA.

Lời giải

1. Vẽ (mô tả) đường truyền của tia sáng

- Tia tới vuông góc với mặt ABAB nên truyền thẳng vào lăng kính tại II (góc khúc xạ bằng 00).
- Tia IJIJ tới mặt ACAC tại JJ, bị phản xạ toàn phần lần thứ nhất.
- Tia phản xạ JKJK tới mặt ABAB tại KK, bị phản xạ toàn phần lần thứ hai.
- Tia KEKE đi tới đáy BCBC tại EE và ló ra vuông góc với BCBC.

Đường truyền: I→J (AC)→K (AB)→E (BC)I \to J \, (AC) \to K \, (AB) \to E \, (BC).

2. Góc tới tại mặt ACAC

Vì IJ⊥ABIJ \perp AB nên IJIJ trùng phương pháp tuyến của ABAB. Pháp tuyến của hai mặt ABAB và ACAC hợp với nhau một góc đúng bằng góc giữa hai mặt, tức bằng AA. Do đó tia IJIJ hợp với pháp tuyến tại JJ một góc:
i1=A.i_1 = A.

3. Góc tới tại mặt ABAB (xét tam giác AJKAJK)

Tia phản xạ JKJK hợp với mặt ACAC một góc 90∘−i1=90∘−A90^\circ - i_1 = 90^\circ - A, nên góc trong tại JJ là AJK^=90∘+A\widehat{AJK} = 90^\circ + A.

Trong tam giác AJKAJK có A^=A\widehat{A} = A nên:
AKJ^=180∘−A−(90∘+A)=90∘−2A.\widehat{AKJ} = 180^\circ - A - (90^\circ + A) = 90^\circ - 2A.

Đây là góc giữa tia JKJK và mặt ABAB, vậy góc tới tại KK:
i2=90∘−(90∘−2A)=2A.i_2 = 90^\circ - (90^\circ - 2A) = 2A.

4. Điều kiện tia ló vuông góc với BCBC (xét tam giác BKEBKE)

Tia phản xạ KEKE hợp với mặt ABAB một góc 90∘−i2=90∘−2A90^\circ - i_2 = 90^\circ - 2A, nên BKE^=90∘−2A\widehat{BKE} = 90^\circ - 2A.

Tam giác ABCABC cân tại AA nên góc đáy:
B^=180∘−A2=90∘−A2.\widehat{B} = \frac{180^\circ - A}{2} = 90^\circ - \frac{A}{2}.

Tia ló vuông góc với BCBC nghĩa là KEB^=90∘\widehat{KEB} = 90^\circ. Tổng ba góc trong tam giác BKEBKE:
(90∘−A2)+(90∘−2A)+90∘=180∘.\left(90^\circ - \frac{A}{2}\right) + (90^\circ - 2A) + 90^\circ = 180^\circ.
270∘−5A2=180∘  ⇒  5A2=90∘  ⇒  A=36∘.270^\circ - \frac{5A}{2} = 180^\circ \;\Rightarrow\; \frac{5A}{2} = 90^\circ \;\Rightarrow\; A = 36^\circ.

5. Kiểm tra lại

Với A=36∘A = 36^\circ: góc tới tại ACAC là i1=36∘i_1 = 36^\circ, tại ABAB là i2=2A=72∘i_2 = 2A = 72^\circ; tổng các góc trong hai tam giác đều đúng 180∘180^\circ và tia cuối cùng vuông góc với BCBC — phù hợp đề bài. (Để có phản xạ toàn phần ở cả hai mặt thì chiết suất thuỷ tinh phải đủ lớn: n≥1sin⁡36∘≈1,70n \ge \dfrac{1}{\sin 36^\circ} \approx 1{,}70.)

Vậy góc chiết quang A=36∘A = 36^\circ.

Đáp số

A = 36°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.