Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 14.6 trang 40 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 14. Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đặt một khung dây dẫn phẳng hình chữ nhật kín được nối với điện kế G gần một nam châm điện N. Đường sức từ của nam châm điện và vị trí đặt một cạnh của khung dây trùng với trục của nam châm được mô tả như Hình 14.2. Biết khi chưa cho khung dây chuyển động, kim điện kế chỉ vạch số 0.
Nhận định sau đây là đúng hay sai?

| Nhận định | Đúng | Sai |
|---|---|---|
| 1. Kim điện kế sẽ bị lệch khỏi vạch số 0 khi quay khung dây theo trục của nam châm. | | |
| 2. Kim điện kế không bị lệch khỏi vạch số 0 khi dịch chuyển khung dây dọc theo trục của nam châm. | | |
| 3. Cho nam châm dịch chuyển xuống kim điện kế sẽ bị lệch khỏi vạch số 0. | | |
| 4. Kim điện kế không bị lệch khỏi vạch số 0 khi dịch chuyển khung dây ra xa nam châm. | | |

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 40 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 14.2: Một nam châm điện (ống dây quấn, ký hiệu N) đặt thẳng đứng, các đường sức từ phát ra từ ống dây theo dạng vòng cung đối xứng quanh trục thẳng đứng của nam châm. Một khung dây dẫn phẳng hình chữ nhật kín được nối với điện kế G (đặt bên phải); một cạnh của khung dây đặt trùng với trục của nam châm điện.

Lời giải

Nguyên tắc chung: Trong khung dây dẫn kín chỉ xuất hiện dòng điện cảm ứng (kim điện kế lệch khỏi vạch số 0) khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của khung dây biến thiên. Nếu số đường sức từ xuyên qua khung không thay đổi thì không có dòng điện cảm ứng, kim điện kế vẫn chỉ vạch số 0.

Điểm mấu chốt của Hình 14.2: Các đường sức từ của nam châm điện phân bố đối xứng quanh trục của nam châm và luôn nằm trong các mặt phẳng chứa trục đó. Vì một cạnh của khung dây đặt trùng với trục của nam châm nên mặt phẳng khung dây chính là một mặt phẳng chứa trục. Do đó các đường sức từ chỉ song song với mặt phẳng khung dây, không có đường sức từ nào xuyên qua tiết diện của khung: số đường sức từ qua khung luôn bằng 00.

Nhận định 1: Quay khung dây theo trục của nam châm.
Khi quay khung quanh trục của nam châm, mặt phẳng khung dây vẫn luôn chứa trục, các đường sức từ vẫn chỉ song song với mặt phẳng khung. Số đường sức từ xuyên qua khung luôn bằng 00, không biến thiên → không xuất hiện dòng điện cảm ứng → kim điện kế không lệch khỏi vạch số 0.
Vậy nhận định 1 Sai.

Nhận định 2: Dịch chuyển khung dây dọc theo trục của nam châm.
Khi khung dây dịch chuyển dọc theo trục, cạnh khung vẫn nằm trên trục, mặt phẳng khung vẫn chứa trục của nam châm. Số đường sức từ xuyên qua khung vẫn luôn bằng 00, không biến thiên → không có dòng điện cảm ứng → kim điện kế không lệch khỏi vạch số 0.
Vậy nhận định 2 Đúng.

Nhận định 3: Cho nam châm dịch chuyển xuống.
Nam châm dịch chuyển xuống dọc theo trục của chính nó nên trục của nam châm vẫn nằm trên đường thẳng cũ, mặt phẳng khung dây vẫn chứa trục này. Các đường sức từ vẫn chỉ song song với mặt phẳng khung, số đường sức từ xuyên qua khung vẫn bằng 00, không biến thiên → kim điện kế không lệch khỏi vạch số 0.
Vậy nhận định 3 Sai.

Nhận định 4: Dịch chuyển khung dây ra xa nam châm.
Khi khung dây dịch chuyển ra xa nam châm (trượt trong mặt phẳng của nó), mặt phẳng khung vẫn nằm trong mặt phẳng chứa trục của nam châm, các đường sức từ vẫn song song với mặt phẳng khung. Số đường sức từ xuyên qua khung luôn bằng 00, không biến thiên → không xuất hiện dòng điện cảm ứng → kim điện kế không lệch khỏi vạch số 0.
Vậy nhận định 4 Đúng.

Kết luận: 1 – Sai; 2 – Đúng; 3 – Sai; 4 – Đúng.

Đáp số

1: Sai2: Đúng3: Sai4: Đúng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.