Giải Bài tập 4 trang 26 SBT Lịch sử và Địa lí 8
Đề bài
Vì sao có sự khác nhau về cục diện chính quyền ở Đại Việt thế kỉ XVII: ở Đàng Ngoài hình thành cục diện "vua Lê – chúa Trịnh", còn ở Đàng Trong do các chúa Nguyễn cai quản?
Gợi ý trả lời
Vì sao thế kỉ XVII ở Đại Việt lại hình thành hai cục diện chính quyền khác nhau giữa Đàng Ngoài và Đàng Trong?
Sự khác nhau đó bắt nguồn từ nguồn gốc và cách gây dựng quyền lực khác nhau của họ Trịnh và họ Nguyễn, cụ thể:
a) Ở Đàng Ngoài: cục diện "vua Lê – chúa Trịnh"
- Họ Trịnh (đứng đầu là Trịnh Kiểm) là lực lượng đã giúp nhà Lê đánh bại nhà Mạc, khôi phục lại triều Lê (thời Lê trung hưng). Danh nghĩa chính thống của đất nước lúc đó vẫn thuộc về vua Lê.
- Vì vậy, họ Trịnh không thể tự xưng vua mà phải duy trì ngôi vua Lê để làm chỗ dựa về danh nghĩa, tạo tính hợp pháp cho quyền lực của mình.
- Trên thực tế, chúa Trịnh nắm toàn bộ quyền hành (lập phủ Chúa, điều hành chính sự, quân đội, tài chính…), còn vua Lê chỉ còn hư vị. Từ đó hình thành cục diện "vua Lê – chúa Trịnh": tồn tại song song triều vua (danh nghĩa) và phủ chúa (thực quyền).
b) Ở Đàng Trong: chính quyền của các chúa Nguyễn
- Họ Nguyễn (khởi đầu là Nguyễn Hoàng) tách khỏi sự ràng buộc của họ Trịnh, vào trấn thủ vùng Thuận – Quảng ở phía nam, xây dựng một vùng cai quản riêng tách biệt với chính quyền Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài.
- Ở vùng đất mới này không có triều vua Lê hiện diện để chúa Nguyễn phải dựa vào về mặt danh nghĩa. Các chúa Nguyễn trực tiếp tổ chức bộ máy cai trị, quân đội, khai phá và mở rộng lãnh thổ của riêng mình.
- Do đó Đàng Trong hình thành một chính quyền do các chúa Nguyễn cai quản, không gắn với ngôi vua Lê như ở Đàng Ngoài.
Kết luận: Vì họ Trịnh dựng nghiệp dựa trên danh nghĩa "phù Lê" nên buộc phải giữ ngôi vua Lê, tạo nên cục diện "vua Lê – chúa Trịnh"; còn họ Nguyễn tự tách ra gây dựng vùng cai quản riêng ở phía nam, không lệ thuộc triều Lê, nên Đàng Trong do các chúa Nguyễn trực tiếp cai quản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.