Giải Bài 4 trang 7 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Từ việc so sánh hai đoạn trích trên, bạn hiểu thêm điều gì về sức hấp dẫn của truyện kể?
(văn bản: Chữ người tử tù / Giòng chữ cuối cùng (Nguyễn Tuân))
Gợi ý trả lời
Định hướng: Đây là câu hỏi tổng hợp, yêu cầu từ việc đối chiếu hai đoạn trích (bản *Giòng chữ cuối cùng* – văn bản ra đời sớm hơn, và *Chữ người tử tù* – bản Nguyễn Tuân sửa chữa, hoàn thiện) mà rút ra nhận thức về sức hấp dẫn của truyện kể. Vì cùng một nhà văn viết về cùng một chất liệu (cảnh cho chữ, thú chơi chữ, nhân vật tử tù tài hoa), nên những chỗ Nguyễn Tuân *thay đổi* chính là chỗ bộc lộ rõ nhất điều gì làm nên sức cuốn hút của một tác phẩm tự sự.
Có thể trình bày thành các ý sau:
a) Sức hấp dẫn trước hết đến từ nghệ thuật tạo tình huống truyện.
Qua việc so sánh, ta thấy truyện kể hấp dẫn khi nhà văn đặt nhân vật vào một tình huống độc đáo, giàu kịch tính và éo le. Ở *Chữ người tử tù*, cuộc gặp gỡ giữa người tử tù tài hoa (Huấn Cao) và viên quản ngục mê cái đẹp diễn ra trong chốn ngục tù – nơi tưởng như chỉ có bạo lực và cái chết – lại trở thành nơi cái đẹp, cái thiện lên ngôi. Chính tình huống "xưa nay chưa từng có" ấy khiến câu chuyện hút người đọc.
b) Sức hấp dẫn đến từ cách xây dựng nhân vật và làm nổi bật vẻ đẹp, chiều sâu tính cách.
So với bản viết trước, nhân vật trong bản hoàn thiện được khắc họa đậm nét hơn về khí phách, thiên lương và sự trân trọng cái đẹp. Truyện kể cuốn hút khi nhân vật không giản đơn một chiều mà có đời sống nội tâm, có sự vận động, chuyển biến (thái độ của Huấn Cao với quản ngục thay đổi từ khinh thường sang cảm kích, trân trọng).
c) Sức hấp dẫn đến từ chi tiết nghệ thuật đắt giá và cảnh tượng giàu ý nghĩa.
Cảnh cho chữ – "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có" – với sự tương phản giữa ánh sáng của bó đuốc, màu trắng của tấm lụa với bóng tối, sự ẩm ướt, hôi hám của nhà ngục, giữa tư thế hiên ngang của người tù và dáng khúm núm của quản ngục… cho thấy một chi tiết, một cảnh được dựng công phu có thể kết tinh toàn bộ tư tưởng tác phẩm và neo lại trong trí nhớ người đọc.
d) Sức hấp dẫn đến từ ngôn ngữ và giọng điệu nghệ thuật.
Việc nhà văn chỉnh sửa, gọt giũa từng câu chữ, dùng lớp ngôn ngữ cổ kính, trang trọng, giàu tính tạo hình cho thấy: lời văn được lựa chọn kĩ lưỡng cũng là một nguồn tạo nên sức lôi cuốn, làm nên không khí riêng cho truyện.
đ) Nhận thức khái quát.
Từ sự so sánh, tôi hiểu thêm rằng sức hấp dẫn của truyện kể không tự nhiên mà có, mà là kết quả của lao động nghệ thuật nghiêm túc, công phu của nhà văn: cùng một "cốt" chất liệu, nhưng nhờ liên tục sửa chữa, lựa chọn tình huống, chi tiết, nhân vật và ngôn từ đắt nhất, tác phẩm mới đạt tới sức lay động và sống mãi. Nói cách khác, sức hấp dẫn của truyện kể nằm ở tài năng và tâm huyết của người kể chuyện trong việc tổ chức, kể và làm mới câu chuyện.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.