Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 5 - Câu 1 trang 11 SBT Ngữ văn 10

Bài 2. Vẻ đẹp của thơ ca   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Mùa xuân chín trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 50) và trả lời các câu hỏi:

Bài thơ được viết bằng thể thơ gì? Hãy kể tên một số bài thơ khác mà bạn biết cũng sử dụng thể thơ này và mô tả đặc điểm chung về hình thức của chúng.
2. Nhan đề Mùa xuân chín có thể gây nên sự chờ đợi gì ở độc giả? Theo bạn, sự chờ đợi đó đã được tác giả đáp ứng như thế nào?

3. Sắc màu, âm thanh và sức sống của mùa xuân đã được tác giả thể hiện như thế nào qua các phương tiện ngôn từ?

4. Phân tích hình ảnh hiện lên trong hồi tưởng của nhân vật trữ tình ở hai dòng cuối bài thơ.

5. Làm rõ giá trị biểu đạt của dấu chấm câu ở cuối khổ 1 và dấu gạch đầu dòng ở khổ 2, khổ 4.
(văn bản: Mùa xuân chín – Hàn Mặc Tử (SGK Ngữ văn 10, tập một, tr. 50))

Gợi ý trả lời

1) Thể thơ và các bài thơ cùng thể, đặc điểm chung về hình thức

Bài thơ *Mùa xuân chín* được viết bằng thể thơ bảy chữ (thất ngôn). Mỗi dòng thơ có bảy tiếng, cả bài gồm bốn khổ, mỗi khổ bốn dòng; gieo vần chân, ngắt nhịp chủ yếu 4/3.

Một số bài thơ khác cũng dùng thể thơ bảy chữ: *Đây thôn Vĩ Dạ* (Hàn Mặc Tử), *Tràng giang* (Huy Cận), *Đây mùa thu tới* (Xuân Diệu), *Tôi yêu em* (dịch)… hoặc các bài thất ngôn bát cú như *Qua Đèo Ngang* (Bà Huyện Thanh Quan), *Thương vợ* (Trần Tế Xương).

Đặc điểm chung về hình thức: mỗi dòng bảy tiếng; thường chia thành các khổ bốn dòng (hoặc bát cú tám dòng); nhịp phổ biến 4/3; gieo vần ở cuối dòng (vần chân), tạo nhạc điệu nhịp nhàng, uyển chuyển, giàu khả năng diễn tả cảm xúc trữ tình.

2) Sự chờ đợi mà nhan đề *Mùa xuân chín* gợi ra và cách tác giả đáp ứng

Nhan đề là một kết hợp từ độc đáo. "Chín" vốn dùng cho trái cây ở độ viên mãn, đầy đặn nhất; gắn với "mùa xuân", nhan đề gợi chờ đợi về một mùa xuân đang ở độ tràn đầy, rực rỡ, căng mọng sức sống nhất — đẹp nhưng cũng thoáng gợi ý niệm cái gì "chín" rồi thì sắp đến lúc tàn phai.

Sự chờ đợi ấy được đáp ứng: cả bài dựng lên bức tranh xuân ở thời khắc viên mãn — nắng ửng, khói mơ tan, mái nhà tranh lấm tấm vàng, sóng cỏ xanh tươi, tiếng hát trong trẻo của các cô thôn nữ. Đồng thời, ẩn trong vẻ đẹp chín ấy là nỗi xao xuyến, tiếc nuối ("Ngày mai trong đám xuân xanh ấy / Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi"): xuân đẹp nhất cũng là xuân sắp trôi qua. Như vậy cái "chín" vừa là độ đẹp rực rỡ, vừa báo trước sự chia lìa, phai tàn.

3) Sắc màu, âm thanh và sức sống của mùa xuân qua các phương tiện ngôn từ

- Sắc màu: gam màu tươi sáng, ấm áp — "nắng ửng", "khói mơ tan", mái nhà tranh "lấm tấm vàng", "sóng cỏ xanh tươi"; hệ thống từ chỉ màu và ánh sáng tạo không gian trong trẻo, rạng rỡ.

- Âm thanh: tràn đầy âm thanh của sự sống — "tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi", "Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc", tiếng hát của các cô thôn nữ. Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ("tiếng ca vắt vẻo" — âm thanh như có hình khối, treo lơ lửng) khiến âm thanh sống động, giàu sức gợi.

- Sức sống: qua hình ảnh căng tràn nhựa sống "Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời" (ẩn dụ, cỏ xanh trải dài như những con sóng); các động từ, tính từ giàu sức gợi ("chín", "gợn tới trời", "vắt vẻo"). Thiên nhiên và con người hòa quyện, cùng ở độ xuân sắc, phơi phới.

4) Hình ảnh hiện lên trong hồi tưởng của nhân vật trữ tình ở hai dòng cuối bài thơ

Hai dòng cuối: "Chị ấy, năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?"

Khép lại bức tranh xuân rộn ràng là hình ảnh hiện lên trong hồi tưởng, trong câu hỏi bâng khuâng của "khách xa": "chị ấy" gánh thóc dọc bờ sông giữa trưa nắng "chang chang" — hình ảnh quê nhà, một người thôn nữ bình dị, lam lũ nhưng thân thương trong kí ức.

Hình ảnh mang đậm màu sắc đồng quê; "bờ sông trắng", "nắng chang chang" vừa tả thực cái nắng gay gắt, vừa gợi nỗi nhớ quê da diết, niềm bâng khuâng, nuối tiếc. Câu hỏi tu từ "còn… ?" bỏ lửng để lại dư âm hoài niệm, tiếc nuối về vẻ đẹp và tuổi xuân có thể đã đổi thay. Qua đó, tình quê và lòng gắn bó với con người, cảnh vật quê hương của nhà thơ hiện lên thấm thía.

5) Giá trị biểu đạt của dấu chấm câu ở cuối khổ 1 và dấu gạch đầu dòng ở khổ 2, khổ 4

- Dấu chấm câu ở cuối khổ 1 ("Trên giàn thiên lí. Bóng xuân sang."): dấu chấm đặt ngay giữa dòng thơ tạo sự ngắt mạch, ngưng đọng bất ngờ, buộc người đọc dừng lại, lắng nghe khoảnh khắc "bóng xuân sang" một cách chậm rãi, tinh tế; biến khoảnh khắc mùa xuân đến thành một sự kiện được cảm nhận rõ ràng, khẽ khàng mà thiêng liêng.

- Dấu gạch đầu dòng ở khổ 2 (trước câu "Ngày mai trong đám xuân xanh ấy / Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi…") và ở khổ 4 (trước câu "Chị ấy, năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?"): là dấu hiệu của lời nói trực tiếp, đưa vào bài thơ những lời như được thốt lên — lời dự cảm, lời tự bạch hay câu hỏi của nhân vật trữ tình. Nó tạo cảm giác về một giọng nói vang lên trực tiếp, khiến bài thơ sinh động, gần gũi như một cuộc trò chuyện, đồng thời làm nổi bật cảm xúc, nỗi niềm (xao xuyến, bâng khuâng, nhớ nhung) của nhân vật trữ tình.

Như vậy, các dấu câu không chỉ có chức năng ngữ pháp mà còn là phương tiện nghệ thuật, góp phần tạo nhịp điệu, ngắt mạch cảm xúc và tô đậm chất trữ tình của bài thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.