Giải Bài tập 3 trang 15 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Yêu và đồng cảm trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 77 – 78), đoạn từ "Tôi phục sát đất tấm lòng đồng cảm phong phú" đến "vạn vật có tình cũng như không có tình" và trả lời các câu hỏi:
1. Làm rõ mạch triển khai nội dung đoạn văn bằng một sơ đồ đơn giản.
2. Tác giả đã "sực nhận ra" những vấn đề quan trọng gì qua cuộc tiếp xúc với chú bé?
3. Theo những gì được nói tới trong đoạn văn, bạn hiểu như thế nào về ý nghĩa của sự đồng cảm?
4. Nêu suy đoán của bạn về những điều sẽ được tác giả tiếp tục triển khai sau đoạn văn ở trên. Dựa vào đâu mà bạn có suy đoán như vậy?
5. Chỉ ra các phương tiện liên kết được sử dụng trong đoạn văn.
(văn bản: Yêu và đồng cảm (Phong Tử Khải))
Gợi ý trả lời
## Bài tập 3 (trang 16) — Đọc hiểu đoạn trích "Yêu và đồng cảm" (Phong Tử Khải)
Phạm vi đoạn: từ "Tôi phục sát đất tấm lòng đồng cảm phong phú..." đến "...vạn vật có tình cũng như không có tình".
### 1) Sơ đồ mạch triển khai nội dung đoạn văn
Đoạn văn đi từ một câu chuyện cụ thể đến một nhận thức khái quát, có thể hình dung bằng sơ đồ sau:
```
(1) Kể lại cuộc tiếp xúc với chú bé giúp việc
│ (chú bé sửa lại đồ vật cho ngay ngắn,
│ quan tâm cả tới những vật vô tri)
▼
(2) Tác giả "phục sát đất" → "sực nhận ra":
│ tấm lòng đồng cảm của chú bé với vạn vật
▼
(3) Khái quát: trẻ em vốn có tấm lòng đồng cảm
phong phú, bẩm sinh → gần với tấm lòng người nghệ sĩ
▼
(4) Mở rộng: người nghệ sĩ/con người phải biết đồng cảm,
nhìn "vạn vật có tình cũng như không có tình"
```
Như vậy mạch triển khai là: dẫn chuyện (cụ thể) → nhận thức (sực nhận ra) → khái quát về trẻ em – nghệ sĩ → mở rộng tới cách nhìn vạn vật đều có tình (quy nạp, đi từ riêng đến chung).
### 2) Những vấn đề quan trọng tác giả "sực nhận ra"
Qua cuộc tiếp xúc với chú bé, tác giả sực nhận ra:
- a) Trẻ em có một tấm lòng đồng cảm phong phú, hồn nhiên và bẩm sinh: chú bé đồng cảm, quan tâm tới cả những đồ vật vô tri, muốn mọi vật được đặt đúng chỗ, ngay ngắn, "dễ chịu".
- b) Cách nhìn, cách cảm của trẻ em rất gần với cách nhìn của người nghệ sĩ — biết coi vạn vật như có sự sống, có tình cảm.
- c) Chính người lớn, người nghệ sĩ nhiều khi thua kém trẻ thơ ở tấm lòng đồng cảm ấy; muốn sáng tạo nghệ thuật thì phải giữ/khôi phục được tấm lòng đồng cảm hồn nhiên như trẻ nhỏ.
### 3) Cách hiểu về ý nghĩa của sự đồng cảm
Dựa vào đoạn văn, có thể hiểu đồng cảm là:
- a) Khả năng đặt mình vào đối tượng, hòa mình vào nó để cảm nhận, chia sẻ như chính nó đang sống, đang có tình cảm — kể cả với cây cỏ, đồ vật vô tri.
- b) Một thái độ sống trân trọng, yêu thương vạn vật, coi "vạn vật có tình cũng như không có tình" đều đáng được quan tâm, nâng niu.
- c) Là gốc rễ của lòng nhân ái và của nghệ thuật: có đồng cảm thì con người mới biết yêu thương, và người nghệ sĩ mới nhìn ra, mới tái hiện được cái đẹp, cái có hồn của mọi vật.
### 4) Suy đoán về nội dung tác giả tiếp tục triển khai
- Suy đoán: Sau đoạn này, tác giả nhiều khả năng sẽ bàn sâu về mối quan hệ giữa sự đồng cảm với nghệ thuật và với người nghệ sĩ: khẳng định đồng cảm là phẩm chất cốt lõi của người nghệ sĩ, nghệ sĩ cần có tấm lòng trẻ thơ, và sự đồng cảm làm nên giá trị, sức sống của tác phẩm nghệ thuật.
- Cơ sở của suy đoán:
- Dựa vào mạch lập luận của đoạn: đã đi từ chuyện chú bé → trẻ em → so sánh với nghệ sĩ, nên bước tiếp theo tự nhiên là làm rõ vai trò của đồng cảm đối với nghệ thuật.
- Dựa vào nhan đề văn bản "Yêu và đồng cảm": hai từ khóa "yêu" và "đồng cảm" báo trước tác giả còn tiếp tục triển khai mối liên hệ giữa tình yêu thương, sự đồng cảm với sáng tạo nghệ thuật.
### 5) Các phương tiện liên kết được sử dụng trong đoạn văn
- a) Phép lặp (lặp từ ngữ): lặp lại các từ then chốt như *đồng cảm*, *tấm lòng*, *trẻ em / chú bé*, *nghệ sĩ*... để duy trì chủ đề.
- b) Phép thế: dùng đại từ, từ ngữ thay thế (ví dụ dùng *chú bé*, *em*, *nó* để thay cho đối tượng đã nhắc; *điều đó / như thế* thay cho ý đã nêu).
- c) Phép nối: dùng các quan hệ từ, từ nối để liên kết câu, đoạn như *vì thế, do đó, nhưng, mà, và, cho nên*... thể hiện quan hệ nguyên nhân – kết quả, bổ sung, tương phản.
- d) Phép liên tưởng: dùng các từ ngữ cùng trường nghĩa (*trẻ em – hồn nhiên – nghệ sĩ – đồng cảm – vạn vật – tình cảm*) khiến các câu gắn kết về nội dung.
> Kiểm tra lại: các câu trả lời đều bám sát phạm vi đoạn trích và cách trình bày của SGK Ngữ văn 10 (CT 2018); các câu 1–4 là câu đọc hiểu, trả lời bằng diễn đạt; câu 5 nêu đúng 4 phép liên kết đã học.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.