Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài tập 3 trang 4 SBT Ngữ văn 10

Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Bình Ngô đại cáo trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 12 – 13), đoạn từ "Nhân họ Hồ chính sự phiền hà," đến "Ai bảo thần nhân chịu được?" và trả lời các câu hỏi:

1. Liệt kê một số động từ, cụm động từ thể hiện âm mưu, dã tâm và hành động bạo ngược, phi nghĩa của giặc Minh và bè lũ gian tà bán nước.

2. Hành động tội ác của kẻ thù đối với nhân dân ta đã được tác giả khái quát qua những khía cạnh nào?

3. Liệt kê một số hình ảnh có giá trị biểu cảm được tác giả sử dụng để tố cáo tội ác của quân giặc.

4. Tác giả đã thể hiện lòng căm thù giặc và sự thương xót nỗi thống khổ mà nhân dân ta phải chịu đựng như thế nào?

5. Nêu ý kiến nhận xét của bạn về hiệu quả biểu đạt của điển cố "trúc Nam Sơn", "nước Đông Hải".
(văn bản: Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

## Bài tập 3 (trang 5) — Bình Ngô đại cáo (đoạn 2: tội ác giặc Minh)

1. Một số động từ, cụm động từ thể hiện âm mưu, dã tâm và hành động bạo ngược, phi nghĩa

- Của bè lũ gian tà bán nước và họ Hồ: *chính sự phiền hà, bán nước cầu vinh* (để lòng dân oán hận → tạo cớ cho giặc).
- Của giặc Minh:
- Âm mưu, dã tâm: *thừa cơ gây hoạ; dối trời lừa dân (đủ muôn ngàn kế); gây binh kết oán (trải hai mươi năm); bại nhân nghĩa (nát cả đất trời)*.
- Hành động tàn sát: *nướng dân đen (trên ngọn lửa hung tàn); vùi con đỏ (xuống dưới hầm tai vạ)*.
- Bóc lột, vơ vét: *nặng thuế khoá (sạch không đầm núi); vét sản vật, bắt (dò) chim trả; nhiễu nhân dân, bắt bẫy (hươu đen)*.
- Đày đoạ, huỷ diệt: *ép (dân) xuống biển mò ngọc; đem (dân) vào núi đãi cát tìm vàng; tàn hại cả giống côn trùng cây cỏ*.

2. Những khía cạnh khái quát tội ác của kẻ thù đối với nhân dân

Tác giả khái quát tội ác trên các khía cạnh:

- a) Tàn sát, huỷ diệt sự sống con người một cách dã man (nướng dân đen, vùi con đỏ).
-

b) Bóc lột, vơ vét của cải bằng thuế khoá nặng nề và săn tìm sản vật quý (ngọc, vàng, chim trả, hươu đen…).
-

c) Đày đoạ, bóc lột sức lao động qua phu phen, lao dịch nguy hiểm (lên rừng "nước độc", xuống biển "cá mập thuồng luồng").
-

d) Phá hoại môi trường sống và nền sản xuất, đẩy dân vào cảnh điêu linh (tàn hại côn trùng cây cỏ; tan tác nghề canh cửi; kẻ goá bụa khốn cùng).

3. Một số hình ảnh có giá trị biểu cảm tố cáo tội ác

- *Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn / Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ* — hình ảnh cụ thể, rùng rợn hoá tội ác diệt chủng.
- *Nặng nề những nỗi phu phen / Tan tác cả nghề canh cửi* — hình ảnh gợi cảnh dân khốn khổ, sản xuất tiêu điều.
- *Thằng há miệng, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chán* — hình ảnh biến giặc thành loài quỷ dữ, dã thú khát máu.
- *Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội / Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi* — hình ảnh phóng đại kì vĩ, lấy cái vô cùng đo tội ác.

4. Lòng căm thù giặc và sự thương xót nỗi thống khổ của nhân dân

- Lòng căm thù giặc: dùng hàng loạt động từ mạnh và hình ảnh tố cáo; gọi giặc là "quân cuồng Minh"; ví chúng như loài quỷ dữ "há miệng", "nhe răng"; dùng câu cảm thán đầy phẫn nộ "Độc ác thay…", "Dơ bẩn thay…"; và kết lại bằng câu hỏi tu từ "Lẽ nào trời đất dung tha / Ai bảo thần nhân chịu được?" — khẳng định tội ác đến mức trời không dung, đất không tha.
- Sự thương xót: cách gọi nhân dân trìu mến, xót xa — "dân đen", "con đỏ", "kẻ goá bụa khốn cùng"; những từ cảm thán thấm thía nỗi đau "nheo nhóc thay", "ngán thay", "khốn nỗi". Lời văn vừa là bản cáo trạng đanh thép, vừa là tiếng khóc thương cho số phận người dân vô tội.

5. Nhận xét về hiệu quả biểu đạt của điển cố "trúc Nam Sơn", "nước Đông Hải"

- "Trúc Nam Sơn": chẻ hết trúc ở núi Nam Sơn làm thẻ tre để ghi chép cũng không ghi hết tội ác của giặc.
- "Nước Đông Hải": dùng hết nước mênh mông của biển Đông cũng không rửa sạch sự nhơ bẩn của chúng.
- Hiệu quả: hai điển cố kết hợp với lối nói phóng đại, lấy cái vô cùng, vô tận của thiên nhiên (trúc núi, nước biển) làm thước đo, qua đó nhấn mạnh tội ác của giặc nhiều không kể xiết, sự nhơ nhuốc không gì gột rửa. Cách diễn đạt khiến lời cáo trạng trở nên hùng hồn, đanh thép, giàu sức khái quát và sức tố cáo mạnh mẽ; đồng thời bộc lộ thái độ căm phẫn, khinh bỉ tột độ của tác giả đối với kẻ thù.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.