Giải Viết - Bài tập 1 trang 28 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Lập đề cương cho báo cáo nghiên cứu về đề tài sau: Khả năng biểu hiện tính cách và hành động nhân vật của lời thoại trong lớp chèo "Xuý Vân giả dại".
Gợi ý trả lời
## Đề cương báo cáo nghiên cứu
Đề tài: *Khả năng biểu hiện tính cách và hành động nhân vật của lời thoại trong lớp chèo "Xúy Vân giả dại"*
---
### a) Phần Mở đầu
- Lí do chọn đề tài: Chèo là loại hình sân khấu dân gian tiêu biểu, trong đó lời thoại (nói, hát, nói lệch, nói sử…) giữ vai trò đặc biệt vì sân khấu chèo gần như không có đạo cụ, cảnh trí minh họa. "Xúy Vân giả dại" là lớp chèo nổi tiếng, nhân vật bộc lộ nội tâm và hành động chủ yếu qua lời thoại giả điên. Vì vậy, tìm hiểu khả năng khắc họa tính cách, hành động của lời thoại là hướng đi phù hợp để hiểu nghệ thuật chèo.
- Mục đích nghiên cứu: Làm rõ vai trò của lời thoại trong việc thể hiện tính cách, tâm trạng và hành động của nhân vật Xúy Vân.
- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Lời thoại của nhân vật Xúy Vân trong lớp chèo "Xúy Vân giả dại" (trích vở chèo *Kim Nham*, SGK Ngữ văn 10).
- Phương pháp nghiên cứu: Đọc – phân tích văn bản; thống kê – phân loại lời thoại; so sánh; tổng hợp.
###
b) Phần Nội dung
- 1. Khái quát chung:
- Vài nét về nghệ thuật chèo và vai trò của lời thoại trong chèo (nói, hát, các điệu: nói lệch, hát quá giang, hát điệu con gà rừng, hát ngược…).
- Vị trí của lớp "Xúy Vân giả dại" trong vở *Kim Nham* và hoàn cảnh nhân vật.
- 2. Lời thoại biểu hiện tính cách nhân vật Xúy Vân:
- Lời thoại cho thấy một người phụ nữ khao khát hạnh phúc, tình yêu, muốn một cuộc sống gia đình đầm ấm ("Chờ cho bông lúa chín vàng / Để anh đi gặt, để nàng mang cơm").
- Lời thoại bộc lộ sự dang dở, lỡ làng, nỗi cô đơn, bế tắc; mâu thuẫn giữa khát vọng và thực tại.
- Lời thoại "điên dại", ngược nghĩa (hát ngược) thể hiện tâm trạng rối bời, giằng xé – vừa tỉnh vừa dại.
- 3. Lời thoại biểu hiện hành động nhân vật:
- Lời thoại thay cho hành động sân khấu: tự xưng danh, kể lể, than thở, bộc lộ ý định (giả dại để thoát khỏi Kim Nham).
- Lời thoại dẫn dắt diễn biến tâm lí và hành động: từ ý thức về bản thân đến hành vi giả điên.
- 4. Nghệ thuật của lời thoại:
- Kết hợp nói và hát, dùng ca dao, thành ngữ, hình ảnh ẩn dụ.
- Ngôn ngữ giàu nhạc điệu, nhiều lớp nghĩa; lời "dại" mà "tỉnh".
###
c) Phần Kết luận
- Khẳng định: lời thoại là phương tiện chủ yếu và đắc lực để khắc họa tính cách, tâm trạng và hành động của nhân vật Xúy Vân.
- Qua đó thấy được đặc trưng nghệ thuật chèo và giá trị nhân đạo của tác phẩm (cảm thông với số phận người phụ nữ).
###
d) Tài liệu tham khảo
- SGK Ngữ văn 10 (bộ Kết nối tri thức với cuộc sống).
- Các bài viết, công trình nghiên cứu về nghệ thuật chèo và vở *Kim Nham*.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.