Giải Bài tập 1 trang 36 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Dựa vào tri thức ngữ văn về thể loại thần thoại và kết quả của hoạt động Đọc để lựa chọn, phân tích một nét đặc sắc nghệ thuật tạo nên sức hấp dẫn của chùm truyện về các vị thần sáng thế. Tham khảo gợi ý sau:
– Niềm tin hồn nhiên, chân thành, mãnh liệt về một thế giới mà ở đó vạn vật đều có linh hồn và có thể "giao tiếp" với con người.
– Nhu cầu nhận thức, khám phá và khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của con người thuở sơ khai.
– Vẻ đẹp vừa gần gũi, bình dị vừa lớn lao, kì vĩ, bí ẩn của các nhân vật thần.
Gợi ý trả lời
Nét đặc sắc nghệ thuật được lựa chọn: Nghệ thuật xây dựng nhân vật thần bằng trí tưởng tượng phóng đại, kì ảo nhưng vẫn mang hình bóng và khát vọng của con người.
Trong chùm truyện về các vị thần sáng thế (*Thần Trụ Trời*, *Thần Sét*, *Thần Gió*…), sức hấp dẫn bền lâu nhất không nằm ở cốt truyện li kì mà nằm ở cách người xưa dựng nên hình tượng các vị thần. Có thể phân tích nét đặc sắc ấy qua ba phương diện gắn với các gợi ý của đề:
a) Hình tượng thần được xây dựng từ niềm tin "vạn vật hữu linh", khiến thế giới nghệ thuật trở nên sống động, gần gũi.
Người nguyên thủy tin rằng mỗi hiện tượng tự nhiên đều do một vị thần cai quản và đều có linh hồn, có thể "giao tiếp" với con người. Niềm tin hồn nhiên, chân thành ấy được nghệ thuật hóa thành những nhân vật cụ thể: Thần Trụ Trời, Thần Sét (Thiên Lôi) cầm búa trừng phạt kẻ ác, Thần Gió có thứ quạt nhiệm màu… Chính thủ pháp "nhân hình hóa, nhân cách hóa" tự nhiên này đã biến những lực lượng vô hình, đáng sợ thành những nhân vật có hình hài, tính cách, hành động, làm cho thế giới thần thoại vừa huyền bí vừa thân thuộc, dễ đi vào tâm thức dân gian.
b) Hình tượng thần phản chiếu nhu cầu nhận thức và khát vọng chinh phục tự nhiên của con người thuở sơ khai.
Mỗi vị thần ra đời để "lí giải" một câu hỏi lớn: Vì sao có trời đất (Thần Trụ Trời đội trời, đào đất đắp cột chống trời)? Vì sao có sấm sét, mưa gió? Cách lí giải bằng hành động của thần chính là hình thức tư duy, là "khoa học" của buổi bình minh nhân loại. Qua nghệ thuật kể chuyện, con người không chỉ giải thích mà còn gửi gắm khát vọng làm chủ: thần mang chính dáng vóc lao động của con người — đào, đắp, gánh, xây — nên đọc truyện ta thấy con người đang tự khẳng định sức mạnh sáng tạo của mình.
c) Vẻ đẹp của nhân vật thần: vừa gần gũi, bình dị, vừa lớn lao, kì vĩ, bí ẩn — tạo nên sức hút thẩm mĩ đặc biệt.
Nghệ thuật đặc sắc nhất là ở sự hòa quyện hai mặt tưởng như đối lập. Một mặt, thần được phóng đại đến mức kì vĩ: thân thể khổng lồ, mỗi bước đi vượt núi sông, có thể khuân đất đá dựng nên vũ trụ — đó là bút pháp phóng đại, kì ảo làm nên vẻ đẹp hùng vĩ, thiêng liêng. Mặt khác, thần vẫn rất "người": Thần Sét nóng nảy nên có lúc đánh nhầm và bị Ngọc Hoàng phạt; thần cũng lao động vất vả, cũng có sơ suất, có cảm xúc. Chính nét bình dị, đời thường này xóa đi khoảng cách giữa thần và người, khiến nhân vật thần trở nên đáng yêu, đáng nhớ. Sự kết hợp "bình dị trong kì vĩ" ấy là cội nguồn tạo nên sức hấp dẫn thẩm mĩ riêng của thần thoại.
Kết luận: Nét đặc sắc nghệ thuật tạo nên sức hấp dẫn của chùm truyện về các vị thần sáng thế chính là nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật thần bằng trí tưởng tượng bay bổng, bằng thủ pháp phóng đại và kì ảo hóa, trên nền niềm tin "vạn vật hữu linh". Nhờ đó, các vị thần vừa kì vĩ, thiêng liêng vừa gần gũi như con người, vừa thỏa mãn nhu cầu nhận thức vừa gửi gắm khát vọng chinh phục tự nhiên — làm nên vẻ đẹp vừa hồn nhiên, chất phác vừa lớn lao, trường tồn của thần thoại Việt Nam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.