Giải Bài 5 trang 60 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Lập luận của tác giả đoạn trích có thể đưa lại những hiểu biết sau về các thuật ngữ văn bản và tác phẩm:
– Văn bản và tác phẩm chỉ các khái niệm thống nhất nhưng không đồng nhất với nhau.
– Văn bản là cơ sở hay điều kiện tồn tại của tác phẩm, cũng có thể xem là giai đoạn tồn tại đầu tiên của tác phẩm khi chưa xuất hiện người đọc.
– Tác phẩm là văn bản trong sự tiếp nhận của độc giả, có đời sống, sinh mệnh riêng trong thời gian và không gian, ngày càng được bồi đắp thêm những giá trị mới.
Gợi ý trả lời
Phân tích lập luận của tác giả về hai thuật ngữ *văn bản* và *tác phẩm*
Lập luận của tác giả trong đoạn trích giúp người đọc phân biệt rạch ròi hai khái niệm tưởng chừng như một. Có thể triển khai thành ba ý sau:
a) Văn bản và tác phẩm là những khái niệm thống nhất nhưng không đồng nhất.
- *Thống nhất* vì cả hai cùng hướng tới một đối tượng: thành quả sáng tạo bằng ngôn từ của nhà văn. Không có văn bản thì không thể có tác phẩm, và mọi tác phẩm đều khởi nguồn từ một văn bản cụ thể.
- *Không đồng nhất* vì chúng chỉ hai phương diện khác nhau của cùng đối tượng ấy: văn bản là hệ thống kí hiệu ngôn ngữ do nhà văn tạo ra và cố định lại (câu chữ, hình ảnh, kết cấu…), còn tác phẩm là văn bản *đã được người đọc tiếp nhận*, đã “sống” trong tâm trí độc giả. Do đó không thể dùng hai từ này thay thế nhau một cách tuỳ tiện.
b) Văn bản là cơ sở, điều kiện tồn tại của tác phẩm — là giai đoạn tồn tại đầu tiên của tác phẩm khi chưa xuất hiện người đọc.
- Văn bản là cái có trước, mang tính vật chất và tĩnh tại: khi nhà văn viết xong, các kí hiệu ngôn ngữ được cố định trên trang giấy. Nó là “phần xác”, là chất liệu để từ đó tác phẩm được hình thành.
- Chừng nào chưa có người đọc, văn bản mới chỉ là một tập hợp kí hiệu “ngủ yên”, một *khả năng* của tác phẩm chứ chưa phải tác phẩm theo đúng nghĩa. Vì vậy có thể xem văn bản là giai đoạn tồn tại đầu tiên, là điều kiện tiên quyết để tác phẩm ra đời.
c) Tác phẩm là văn bản trong sự tiếp nhận của độc giả, có đời sống và sinh mệnh riêng, ngày càng được bồi đắp những giá trị mới.
- Chỉ khi người đọc đọc, hiểu, tưởng tượng, rung cảm và lí giải thì những kí hiệu ngôn ngữ của văn bản mới “thức dậy”, biến thành một thế giới nghệ thuật sống động — lúc đó văn bản trở thành tác phẩm. Hoạt động tiếp nhận của độc giả chính là yếu tố làm nên “phần hồn” cho tác phẩm.
- Vì gắn với tiếp nhận nên tác phẩm có *đời sống, sinh mệnh riêng trong thời gian và không gian*: mỗi thời đại, mỗi lớp người đọc lại phát hiện ra những ý nghĩa mới, bổ sung những cách hiểu, những giá trị mới mà có khi chính nhà văn cũng chưa ý thức hết. Nhờ đó tác phẩm không ngừng được bồi đắp, giàu có thêm và có sức sống lâu bền.
→ Kết luận: Từ lập luận của tác giả, có thể thấy *văn bản* thiên về phương diện kí hiệu ngôn ngữ do nhà văn tạo lập (phần cho sẵn, tĩnh tại), còn *tác phẩm* là kết quả của sự gặp gỡ giữa văn bản và người đọc (phần sinh thành, vận động). Hiểu đúng mối quan hệ này giúp ta đề cao vai trò chủ động, sáng tạo của người đọc trong đời sống của văn học.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.